Hoe je een journalistiek verhaal herkent

Een journalistiek verhaal, wat is dat nou precies? Om te beginnen doet het verhaal een groot beroep op de emotie van de lezer.

Een van de meest indrukwekkende reportages die ik de laatste jaren gelezen heb, was het verhaal over Anja, Marja en Tanja: drie kippen die journalist Gerard van Westerloo volgde van pril kuiken tot hun einde als kipfiletjes in de supermarkt. Hun wrange levensverhaal - dat slechts 38 dagen duurde - illustreert op indringende wijze hoe onze samenleving met dieren omgaat.

Het artikel verscheen in december 2006 in maandblad M van NRC Handelsblad en heeft ervoor gezorgd dat mijn persoonlijke opvattingen over de 'kiloknaller' blijvend veranderd zijn. Een verhaal met impact dus. Het artikel werd terecht bekroond met met een Tegel, de vakprijs in de categorie achtergrondartikelen van dag- en weekbladen.

Deze reportage illustreert voor mij ook wat een 'journalistiek verhaal' is. Een journalist is geneigd om ieder artikel een 'verhaal' te noemen, maar wat mij betreft vereist het meer: een verteller, een setting en personages. Van Westerloo gebruikt in het verhaal over de drie kippel alle technieken, die een auteur ook voor fictie gebruikt. Maar anders dan bij fictie handelt het journalistieke verhaal over een specifieke waargebeurde gebeurtenis, dat een inzicht geeft in een groter thema in onze samenleving.

Mark Kramer, jarenlang directeur van de Narrative Journalism Coverence aan Harvard University, heeft een aantal kenmerken geformuleerd van 'narrative journalism' verzameld, die ons meer houvast geven bij het herkennen van journalistieke verhalen.

• Het verhaal is geschreven vanuit een bepaald gezichtspunt met een persoonlijke stem. Kramer pleit voor een journalistieke verteller met een duidelijk herkenbare stem die zijn lezers, luisteraars en kijkers meeneemt in het verhaal.
• Het verhaal bevat meerdere lagen en is daardoor op diverse niveaus te lezen: als een spannende gebeurtenis maar ook als een verhaal dat iets vertelt over een breder verschijnsel in onze samenleving.
• De schrijver doet net als een romanschrijver een beroep op de emoties bij de lezer.
  
• Het verhaal bevat betrouwbare informatie op basis van gedegen research en is boeiend om te lezen.
• Het verhaalt over intrigerende mensen, hun emoties en echte situaties.
• Het verhaal bevat een conflict of een probleem dat op een of andere manier moet worden opgelost.
• Het verhaal heeft een thema en een doel; een dwingende reden, waarom het gelezen moet worden.
  

Om dit verhaal te vertellen, hanteert de schrijver diverse verhaaltechnieken. Hij laat zijn verhaal bijvoorbeeld starten op een spannend moment en werkt met personages, die een bepaalde ontwikkeling doormaken. Al gaat het om waargebeurde verhalen, de journalistiek en de literaire verteltechnieken vloeien hier in elkaar over.

"De kortste afstand tussen de mens en de waarheid is een verhaal."
- Jacob ben Wolf Kranz