Een vage toekomstvisie, taboes of een gebrek aan interviewkandidaten: herkenbare problemen voor de bedrijfsjournalist. Hoe verwerk je zulke onderwerpen toch tot een interessant en goed leesbaar verhaal? Kijk hoe romanschrijvers het aanpakken.
De technieken die romanschrijvers hanteren voor fictie zijn voor een deel namelijk ook bruikbaar voor artikelen in de bedrijfsjournalistiek. Zeker als het om een lastig onderwerp gaat, bieden fictietechnieken creatieve oplossingen, zoals in deze voorbeelden.
1. De brief vertelt het zelf wel!
De opdracht: Schrijf voor een grote organisatie een artikel over de lange weg die een uitgaande brief in deze organisatie aflegt. Doel van het artikel is om te laten zien dat het allemaal wat efficiënter en minder bureaucratisch kan.
Bij de uitwerking ervan blijk je een onmogelijke opdracht te hebben gekregen. Iedereen wil namelijk zijn zegje doen over jouw artikel!
De oplossing: Wissel van perspectief: schrijf het verhaal met de brief als ik-persoon. Dus de brief vertelt wie hem voor het eerst tot leven wekte, wie over hem meepraatte en op welke bureaus hij allemaal lag. Op deze manier voorkom je dat mensen die meewerken aan het artikel, opnieuw over het betreffende onderwerp inhoudelijk in discussie raken. Het vertelperspectief geeft het artikel bovendien een heldere rode draad. Extra aantrekkelijk wordt het artikel als je de briefvorm ook in de tekst en in de vormgeving tot uiting laat komen.
Fictietip: Bij een dergelijk gebruik van perspectief is een consequente uitvoering van essentieel belang voor de geloofwaardigheid van het verhaal. Kies dus of je het verhaal van binnenuit vertelt (een inkijkje in de gedachten van de brief dus!) Of laat je een verteller van buitenaf de wederwaardigheden van je hoofdpersoon vertellen? Dat kan ook. Vertel in ieder geval nooit vanuit twee hoofden tegelijk.
2. Het leven van één dag
De opdracht: Schrijf voor een personeelsblad een artikel over de nieuwe werkwijze van ministerie X in 2030.
Oef, dat klinkt wel erg vaag. Waar te beginnen?
De oplossing: Interview diverse personen die iets kunnen zeggen over het toekomstige beleid. Bevraag bijvoorbeeld een topmanager over de verre toekomstvisie en een afdelingshoofd over de concrete details. Beschrijf vervolgens een fictieve werkdag in 2030 waarin de werknemer aan den lijve meemaakt wat de beleidsmakers voor ogen hebben. Hoe wordt er samengewerkt? Welke hulpmiddelen heeft hij daarvoor tot zijn beschikking?
Zorg voor concrete details: die maken het verhaal levendig. Die elementen hoeven niet waar te zijn (het is immers een blik in de toekomst), zolang het maar waar zou kùnnen zijn. Wel moet de lezer begrijpen dat hij een verhaal voorgeschoteld krijgt. dat gebaseerd is op vooronderstellingen over de toekomst.
Onderaan je tekst schrijf je de namen van de mensen die voor de totstandkoming van het verhaal geïnterviewd zijn.
Fictietip: Maak er een herkenbare maar ook boeiende werkdag van met verrassende wendingen. Dat kun je bijvoorbeeld doen door een mini-plot te bedenken: aan het begin van de werkdag maakt je werknemer iets ongewoons mee; aan het slot volgt de ‘onthulling’.
3. Anoniem, maar wel levensecht
De opdracht: Beschrijf in een artikel de problemen waar schooldirecteuren tegenaan lopen met lastige leerlingen.
Mooi onderwerp, maar hoe kom je aan kandidaten? Geen enkele schooldirecteur blijkt namelijk happig om zijn mond open te trekken. Negatieve verhalen over leerlingen betekenen slechte reclame voor de school. En dat is wel het laatste waar de schoolleiders op zitten te wachten…
De oplossing: Zet de ervaringen zelf centraal, niet de geïnterviewden. Begin daarvoor met een serie interviews met de directeuren, met wie je afspreekt dat hun namen niet in het stuk voor zullen komen. Maak op basis van hun ervaringen enkele tot de verbeelding sprekende verhaaltjes, die stuk voor stuk een deel van de problematiek behandelen. Aan het einde van de tekst plaats je een kadertje over je gevolgde werkwijze.
Voor de lezer biedt het artikel concrete en zeer levensechte inkijkjes in het dagelijkse werk van de schoolleider. Voor de geïnterviewden is het een veilige manier om hun hart te luchten. In je teksten kun je scherpe keuzes maken voor de meest indrukwekkende en aangrijpende ervaringen. Een ander voordeel is dat je tekst bij de goedkeuringsronde niet stuk gekookt wordt tot een laffe soep, omdat je geïnterviewden hun nek niet durven uitsteken.
Fictietip: Lezen is virtueel plaatjes kijken. De schrijver die zich daarvan bewust is, opereert als een cameraman. Hij weet dus dat hij de dingen niet moet benoemen maar tonen. Fictie zoomt in op veelbetekenende details en bedient zich zo min mogelijk van uitleg eromheen.
Bronnen
Dit is een bewerking van een artikel dat eerder is gepubliceerd op het E-zine Bedrijfsjournalistiek. De fictietechnieken zijn ontleend aan het boek 'Het geheim van de schrijver' van Renate Dorrestein, uitgeverij Contact (2010).
Verder lezen:
- Het journalistieke verhaal als reddende engel
- Hoe je verhaalvorm gebruikt in de bedrijfsjournalistiek
Ik zeg: new journalism ...
BeantwoordenVerwijderen