Spoedassistentie Hoek van Holland

Agenten twijfelden of ze eerst hun vrouw zouden bellen om afscheid te nemen of naar hun pistool te grijpen om hun belagers af te weren. Ze moesten kiezen voor hun eigen leven of hulp aan collega’s in doodsnood. Deze verhalen zijn te lezen in het boek Spoedassistentie Hoek van Holland, dat ik schreef in opdracht van de politie Rotterdam-Rijnmond.
Op 22 augustus 2009 dreef een menigte van een paar honderd relschoppers 46 agenten in het nauw bij het festival Sunset Grooves in Hoek van Holland. Ze kwamen in de donkere duinen terecht naast het festivalterrein, waar de agenten moesten vechten voor hun leven.

De politie Rotterdam-Rijnmond vroeg mij de verhalen van deze agenten op te tekenen. Ik sprak met vijftien mannen en drie vrouwen in diverse rollen en rangen, van surveillant tot commissaris, van buurtagent tot agent van de Bereden Politie, van rechercheur tot centralist van de meldkamer.

Het politiekorps wilde deze verhalen allereerst laten optekenen voor alle eigen medewerkers. De belangrijkste reden daarvoor was dat de strandrellen een collectief trauma vormden voor de organisatie. Nog nooit eerder waren agenten in Nederland zo massaal bedreigd door een menigte relschoppers. Nog nooit eerder had de politie zoveel kogels geschoten om zich te verdedigen. Voor de agenten zelf vormden de gebeurtenissen een persoonlijk keerpunt in hun leven.

Een boek kan helpen bij de verwerking van deze ervaringen, zo was de gedachte. Het moest dan ook vooral een boek worden over het politievak: hoe het is om in extreme omstandigheden je werk te doen en welke gevolgen heeft dat voor werk en persoonlijk leven? De verhalen moeten verplichte kost vormen om over deze gebeurtenissen te praten: binnen het eigen politiekorps, maar ook in andere korpsen, op de politieacademie en bij andere hulpverleners.

Annemiek met haar paard Uggs,
één van de geïnterviewde agenten
(foto EenVandaag)

In de loop van het productieproces bleek dat de verhalen nog diverse andere functies vervullen voor het politiekorps:

1. Verwerking van het trauma
De politie had al ruim aandacht besteed aan traumaverwerking. Toch waren veel agenten gewend om vooral het feitelijke verhaal te vertellen over Hoek van Holland, bijna in de termen van een proces-verbaal. Het boek gaf hen de gelegenheid om over hun emoties te vertellen, hun ervaringen te delen en zo meer grip te krijgen op de gebeurtenissen.

“We hebben de meest idiote dingen meegemaakt. We zijn gewend om ergens de schouders ronder te zetten en verder te gaan. Maar als je het wegstopt, is het nog niet opgeruimd.”
- Patrick (agent)

2. Het perspectief van een collega
Bij traumaverwerking is het erg waardevol om een gebeurtenis te horen of te lezen vanuit het perspectief van een collega of iemand anders die het meegemaakt heeft. Als je een gebeurtenis in je eentje verwerkt, kun je lang over bepaalde details blijven piekeren. Het kan erg waardevol zijn om te vernemen hoe een collega daarmee omgegaan is.

3. Gaten in het geheugen
Diverse agenten konden zich na afloop gedeelten van de avond niet meer herinneren. Een veel voorkomend verschijnsel na een traumatische gebeurtenis. De verhalen helpen om ontbrekende plekken op te vullen. Hoe complexer de gebeurtenis, hoe belangrijker het is om het verhaal compleet te krijgen. Hoe meer handvatten, hoe meer grip je erop krijgt.

4. Steun aan de familie en andere naasten, die de agenten opgevangen hebben.
Gezins- en andere familieleden hebben zelf niet voor het politiewerk gekozen, maar raakten wel diep betrokken bij de nasleep van de strandrellen. Het boek is mede bedoeld als steun in de rug voor het thuisfront.

5. Inzicht in de dilemma’s
Bel ik eerst mijn vrouw om afscheid te nemen of trek ik mijn pistool? Help ik de neergeschoten jongen als mijn eigen veiligheid op het spel staat? Kies ik voor lijfsbehoud of schiet ik mijn collega’s in doodsnood te hulp? De dilemma’s waar de agenten in Hoek van Holland voor kwamen te staan, namen extreme vormen aan. Collega’s die zelf niet bij de gebeurtenissen aanwezig waren geweest, kunnen zich door de verhalen inleven in de situatie en zich afvragen wat zij zelf in zo’n situatie hadden gedaan.

6. IJkpunt in de eigen geschiedenis
Voor agenten van het korps Rotterdam-Rijnmond vormen de strandrellen een ijkpunt in de geschiedenis van hun eigen organisatie. Zij spreken van de periode vóór en na Hoek van Holland. Het boek legt dit ijkpunt vast.

“We kunnen in het korps allemaal vertellen waar we die nacht waren. We zijn in Hoek van Holland een stuk van onze onschuld kwijtgeraakt. Het is goed om dat vast te leggen en dat gevoel te delen.”
- Léon (agent)

7. Een bron van praktijkverhalen
De verhalen laten zien hoe zo’n gebeurtenis ingrijpt in persoonlijke levens, maar ook hoe trauma’s verwerkt worden. Daarmee zijn de verhalen waardevol voor (trauma-)psychologen en HR-deskundigen in organisaties, die ook met traumaverwerking te maken krijgen.
Ook trainers op het gebied van beroepsvaardigheden bij de politie kunnen voortborduren op deze praktijkverhalen. Een chef kan tegen een agent zeggen dat die vaardigheden belangrijk zijn, maar het is nog beter om die boodschap te lezen in het verhaal van een collega, die in Hoek van Holland voor zijn leven heeft moeten vechten.

8. Leerervaringen voor andere politiekorpsen
Wat hoort bij het politievak en wat niet? Hoe maak je in een fractie van een seconde een keuze om al dan niet gericht te schieten? Hoe schakel je om van het voelen van bedreiging en doodsangst naar het geven van hulp? Hoe ga je om met een uitzinnige groep relschoppers? Alle Nederlandse politiekorpsen hebben de gebeurtenissen in Hoek van Holland en de afwikkeling daarvan nauwlettend gevolgd. Zij zijn zich bewust dat ook in hun regio een grote mensenmassa zich tegen de politie kan keren en willen daarop beter voorbereid zijn. De verhalen geven hen daar inzicht in.

9. De agenten krijgen een menselijk gezicht.
Agenten zijn mensen met een gezin, die net zoals ieder ander na hun werk gezond naar huis willen gaan. De verhalen maken duidelijk dat de agenten van vlees en bloed zijn, met alle bijbehorende emoties.
Politieagenten worden altijd afgeschermd en mogen meestal niet hun kant van het verhaal vertellen. Agenten zijn blij dat nu eindelijk het verhaal door de agenten zelf wordt verteld.

"Een jaar lang ging het óver ons. Beweerden mensen dingen alsof ze er zelf bij waren geweest, maar nu is het echte verhaal te lezen.- Ron (agent)

Boekgegevens:
Spoedassistentie Hoek van Holland. Persoonlijke verhalen van agenten uit het korps Rotterdam-Rijnmond over de strandrellen op 22 augustus 2009.
Interviews en samenstelling: Sigrid van Iersel
Uitgave Politie Rotterdam-Rijnmond, 2010
Verder lezen en kijken:

• Uitzending van Eén Vandaag met Ron, Annemiek en Esther, drie van de geïnterviewde agenten uit het boek.
• Het boek Spoedassistentie Hoek van Holland, gemaakt in samenwerking met Unit-2 in Leiden.