Verhaallijnen

Blogstukken van Verhaallijnen.blogspot verhuizen!

2010-12-28T09:46:00.006+01:00

Beste bloglezers,

Op dit weblog heb ik afgelopen twee jaar met veel plezier blogartikelen geschreven over alles wat met persoonlijke, journalistieke of anderszins waargebeurde verhalen te maken heeft. Ik vond het echter jammer dat ik deze blogstukken niet op mijn vaste website konden staan. Mijn website was daar namelijk niet geschikt voor.

Sinds kort heb ik een geheel vernieuwde website Verhaallijnen, ontworpen door Huub Koch van Zichtbare Zaken, dat wél alle gewenste mogelijkheden biedt. Daarom zijn mijn blogstukken over verhalen voortaan op het weblogdeel van Verhaallijnen te lezen.

Als extra service is bovendien op deze pagina een overzicht van de belangrijkste artikelen te lezen, die ik de afgelopen twee jaar geschreven heb. Deze artikelen heb ik eerder als blogstukken gepubliceerd en komen stap voor stap ook op mijn nieuwe weblog terecht.

Op mijn nieuwe weblog zal ik bovendien voortaan ook tips en ideeën op het gebied van schrijven, creatief denken en inspiratiebronnen delen. In de vernieuwde opzet van mijn bedrijf hebben al deze zaken namelijk veel met elkaar te maken. Mijn blogstukken over verhalen en creatief denken zijn dus voortaan bij elkaar te vinden!

Dit alles betekent dat ik op dit weblog geen nieuwe blogstukken meer publiceer, al blijven de bestaande blogs wel voor iedereen te lezen. Mijn andere weblog Ideeënmaker blijft gewoon bestaan. Op Ideeënmaker vind je mijn blogstukken over ideeën, creativiteit en inspiratiebronnen, inclusief blogs met een persoonlijke insteek. En als dat zo uitkomt, zal ik blogstukken zowel op Verhaallijnen als op Ideeënmaker plaatsen.

Dus surf voortaan naar:

Ideeënmaker voor alle (persoonlijke) blogstukken op het gebied van creatief denken, inspiratiebronnen en ideeën maken.
Verhaallijnen voor alle blogstukken met praktische tips en ideeën op het gebied van persoonlijke verhalen, narratieve journalistiek en creativiteit.

Ik verneem graag of je mijn nieuwe aanpak duidelijk vindt. Tips of ideeën? Ik lees het graag hieronder in de reacties!

Volger of 'feedlezer'?
Ben je volger van dit webblog? Neem dan een rss-abonnement op mijn nieuwe blog. Ontvang je elk nieuwe blogstuk via een feed? Dan hoef je niets te doen, want dan krijg je automatisch alle nieuwe artikelen!
Een abonnement op mijn Verhalenmail behoort ook tot de mogelijkheden. Iedere maand stuur ik je dan een inspirerende mail, speciaal bedoeld voor mensen die de kracht van persoonlijke verhalen willen leren kennen en gebruiken.

Wat de wensliedjes van Walt Disney jou te vertellen hebben

2010-12-08T09:01:00.007+01:00

Veel schrijvers vinden het lastig om in de veelheid van materiaal een goede rode draad te vinden, die het verhaal voortstuwt en spannend houdt. Worstel jij daar ook mee? Kijk dan eens de kunst af bij de films van Walt Disney en andere filmvertellers.

Je wilt….
... een verhaal schrijven dat de lezers van het begin tot het einde geboeid houdt en inzicht biedt waar ze zelf iets mee kunnen, in hun werk of in hun persoonlijke leven. Je wilt de lezer dus niet alleen bij de kladden grijpen, maar ook in beweging brengen. Veel schrijvers worstelen daarmee. Ze zien in hun materiaal nauwelijks een kop en een staart en al helemaal geen samenhangend verhaal met een interessante spanningsboog.

Walt Disney wilde…
...ook verhalen vertellen, die kijkers gekluisterd hielden aan het beeldscherm. Hij wist heel goed raad met verteltechnieken, die dat effect teweeg brachten. Die technieken paste hij al toe in Sneeuwwitje, zijn allereerste tekenfilm. Sneeuwwitje zingt daarin het volgende lied:

Zal ik jullie wat verklappen, duifjes in de zon?
Wij staan bij een zeer bijzondere bron.
Alles wat je hem vertelt, onthoudt hij woord voor woord
en als hij een antwoord geeft, dan wordt je wens verhoord.
Dus wens ik: maak dat mijn liefste komt, ik wil het zo graag.
Diep water geef me wat ik vraag
En liefst nog vandaag.

Disneypersonages willen….
...niet alleen een prins op het witte paard, zoals Sneeuwwitje. Maar wel ontvouwen vrijwel alle hoofdpersonen in het eerste lied hun grote verlangen. Het verhaal De Klokkenluider van de Notre Dame begint met het lied van Quasimodo, die bij de andere mensen in de stad wil horen. De arme sloeber Aladdin zingt dat hij een sprong wil maken in zijn leven (hoe symbolisch). De kleine zeemeermin wil dolgraag een echt mens zijn:

Dat is mijn wens, net als een mens, bij hen te zijn.
Da’s mijn idee, boven de zee wil ik graag leven.

Deze liedjes staan bekend als de I wish-songs. De hoofdpersonen in tekenfilms en musicals zingen dit lied om de toehoorder duidelijk te maken wie ze zijn en wat ze willen: het geluk vinden, een ster worden of het beloofde land bereiken. Met het uitspreken van de wens begint het verhaal, want een wens geeft het hoofdpersonage een doel, een missie of een drijfveer. Het liedje geeft de hoofdpersoon een reden om in beweging te komen. Het verkondigen van het verlangen maakt dus deel uit van een standaardformule, die het verhaal op gang brengt.

De hoofdpersoon in jouw verhaal wil ook iets
Wat kun jij hiermee voor jouw verhaal? Veel, want het uitspreken van de wens vormt niet alleen de sleutel voor de kracht van Hollywoodproducties, maar ook voor jouw schrijfwerk. Alle verhalen, óók levensverhalen, zijn namelijk variaties op dit oerthema: een hoofdpersoon wordt voortgedreven door zijn wens om het goud (of het geluk/de graal/de moordenaar/de vriendschap/de vrede/de geliefde) te vinden.

Bij het uitvoeren van die wens komt de held steevast allerlei moeilijkheden tegen, die hij vervolgens moet zien te overwinnen. Uiteindelijk verandert er iets: de held brengt iets tot stand, overwint zijn eigen angsten of leert een les.

Als je kunt formuleren wat de ultieme wens of het diepste verlangen van de hoofdpersoon is in jouw verhaal, heb je het beginpunt voor de verhaallijn te pakken. Kijk maar eens naar deze voorbeelden:

Een artikel voor een bedrijfsmagazine: bedrijf X wil het aantal klachten van klanten drastisch terugbrengen en pakt dat aan met de nieuwe methode Clear All. Het artikel formuleert eerst deze wens. De rest van het artikel beschrijft hoe die aanpak eruit ziet, welke obstakels dat oplevert en wat het resultaat is.
Het verhaal van een ondernemer: Ondernemer Erik wil een nieuwe dienst in de markt zetten waarbij ondernemers elkaar helpen en roept de hulp in van social media om die dienst te bedenken en te ontwikkelen. Het verhaal beschrijft hoe hij de uitvoering van deze wens voor elkaar krijgt.
Een levensverhaal: Bert en Corrie willen dat hun kinderen het beter krijgen dan zijzelf en zorgen hun hele leven voor maximale ondersteuning. Deze wens is de rode draad in het verhaal. Het levensverhaal laat zien hoe dit verlangen hen voortdrijft.
Een reportage over een project: Baanlozen verlangen naar een bestaan waarbij ze niet meer afhankelijk zijn van de Sociale Dienst en zetten hun eigen bedrijf op. De reportage beschrijft hoe zij die wens proberen te realiseren.

Ga dus na wat de ultieme wens is die jouw verhaal op gang brengt. En laat je daarbij nog eens inspireren door andere filmklassiekers, zoals The Wizard of Oz, waarin Dorothy het beroemde lied Over the Rainbow zingt. Daarin bezingt ze haar verlangen om te ontsnappen naar de mooie nieuwe wereld ‘voorbij de regenboog’. Het gaat over de hoop om naar een plek te ontsnappen waar alle problemen verdwenen zijn. Dat is een universele wens waar we allemaal naar verlangen.

Someday I'll wish upon a star
and wake up where the clouds are far behind me
where troubles melt like lemon drops,
away above the chimney tops
that's where you'll find me.

Idee uit Amerika: Nationale Luisterdag

2010-11-30T09:38:00.006+01:00

Amerikanen vierden afgelopen vrijdag voor de derde keer de National Day of Listening, de nationale luisterdag. Mensen stelden vragen aan een dierbare persoon over hun leven om deze verhalen voor de toekomst te bewaren. Een idee voor ons?

In de Verenigde Staten vierde de bevolking vorige week donderdag Thanksgiving. Dit feest is voor de Amerikanen veel belangrijker dan Kerstmis en is een echt familiefeest. Veel mensen reizen naar hun geboortehuis om deze dag met hun familieleden – veelal etend - door te brengen. De dag na Thanksgiving staat bekend als Black Friday, waarbij Amerikanen massaal gaan shoppen. De winkels starten op deze dag met de uitverkoop en schrijven weer zwarte cijfers.

StoryCorps bedacht in 2008 een alternatief om een niet-commerciële invulling te geven aan Black Friday: de National Day of Listening. Op deze vrije dag vraagt StoryCorps alle Amerikanen om dierbare persoon vijf tot tien vragen voor te leggen en dit vraaggesprek op te nemen met een opnameapparaatje, computer of een mobiele telefoon. Deelnemers kunnen deze verhalen delen op de website van Nationaldayoflistening. Zo hoopt men één van de grootste nationale projecten op het gebied van oral history te realiseren.

Je kunt je familieleden allerlei soorten vragen stellen, zoals de vraag waar ze het meest trots op zijn, wat de gelukkigste momenten van hun leven zijn en wat hun favoriete jeugdboek was. Natuurlijk geeft StoryCorps op de nationale luisterdag ook tips om goed te luisteren. Een aantal daarvan geef ik hier weer:

Luister nauwkeurig. Kijk je gesprekspartner in de ogen en blijf betrokken.
Houd de goede onderwerpen vast en vraag hierop door. Je hebt een goed onderwerp te pakken als het jou en je gesprekspartner beroert.
Vraag wat iemand voelde bij een gebeurtenis. Dat levert vaak interessante antwoorden op, dus wees niet bang om dit soort vragen te stellen.
Respecteer je interviewkandidaat. Als er een onderwerp is waar je gesprekspartner niet over wil praten, respecteer zijn of haar wens en stap over op iets anders.
Maak er geen verhoor van, maar voer een gesprek. Dat betekent dat je de natuurlijke loop van het gesprek volgt en niet te strak vasthoudt aan je lijstje met vragen. Vragen die je te binnen schieten tijdens het gesprek schrijf je even op, zodat je er later op terug kunt komen.
Wees nieuwsgierig en eerlijk. Open je hart en laat je verrassen.

In Nederland hebben we ons eigen belangrijkste familiefeest nog voor de boeg, namelijk het kerstfeest. Een mooie gelegenheid om dan onze eigen nationale luisterdag te houden. Met kerst of in de vrije dagen daarna.

Wat vind jij van dit idee?

Over mooie vragen schreef ik eerder de volgende blogs:

De Hemelvrouw geeft rijke verhaaltradities door

2010-11-28T22:52:00.010+01:00

Verhalenvertellers behoren tot de rijksten op aarde. Met deze zin begint Eveline van de Putte haar nieuwste boek De Hemelvrouw, wereldsprookjes voor groot en klein. Het boek bevat een fascinerende serie verhalen uit de rijke tradities van uiteenlopende culturen.

Het boek bevat sprookjes en legenden uit ruim twintig verschillende landen, die opgetekend zijn uit de monden van even zoveel migranten en vluchtelingen in Nederland. Deze vertellers kunnen stuk voor stuk putten uit een rijk verhalenrepertoire uit hun geboorteland, waarmee kinderen gerustgesteld worden en toehoorders wijze levenslessen leren. Om jaloers op te worden!

Schrijfster Eveline van de Putte laat in haar boek ook de verhalenvertellers zelf aan het woord over de rol die verhalen spelen in hun leven. Verhalen zetten de mensen aan het denken en reiken hen symbolen aan. Voor Muuse Nuur Sheik zijn Somalische sprookjes een kostbare schatkist voor gebruik in het onderwijs. "Je moet het op zo'n manier zien te vertellen dat de kinderen aan het eind van het verhaal zeggen: aha, nu begrijp ik hoe de dingen in elkaar zitten."

Bijna alle vertellers hebben de verhalen gehoord van hun ouders en/of hun grootouders. Verhalen geven door dat we niet voor niets geleefd hebben en dat we bij de lange lijnen horen, waarbij verhalen van generatie tot generatie doorverteld worden. Dit boek zorgt ervoor dat de verhalen nieuwe toehoorders kunnen vinden en dat ze voor de toekomst bewaard blijven. "Als ik een verhaal heel lang niet heb verteld, moet ik het even afstoffen", zegt Zoja Svobodova uit Tsjechië. "Lang niet verteld, verliest het verhaal zijn glans, maar helemaal weg is het nooit."

Boekgegevens:
De Hemelvrouw, wereldsprookjes voor groot en klein door Eveline van de Putte, illustraties door Veronica Nahmias. ISBN 9789490924010, uitgegeven door uitgeverij Appelmoes. Prijs 18,95 euro.

"Verhalen maken ons opgewekt, zelfs als ze droevig zijn."
Verhalenverteller Jac Vroemen bij de boekpresentatie van de Hemelvrouw.

Vijftien mooie vragen aan je ouders

2010-11-08T10:46:00.003+01:00

Heb je de behoefte om je ouders op een andere manier te leren kennen? Stel ze dan eens (een paar van) onderstaande vragen. Ze bieden ingangen om intensief met elkaar in gesprek te komen.

Waar geniet je het meest van?
Wat is het beroerdste wat je ooit is overkomen? Hoe kwam je daaruit? Welke lessen heeft die periode je geleerd?
Uit welke periode heb je de meeste vrienden overgehouden? Wat betekenen ze voor je?
Wat maakt je blij over jouw leven?
Wat zou je terugblikkend anders doen?
Wie is je grote voorbeeld?
Welke reis heeft je een nieuwe kijk op de wereld gegeven?
Welke tegenslag heeft je gevormd?
Wat vind je tot nu toe de gelukkigste periode in je leven?
Wie zou je graag ontmoeten en waarom?
Als er over jou een karikatuur gemaakt zou worden, hoe zou die er dan uit zien?
Als je niet je huidige beroep had gehad, welk beroep had je dan gekozen?
Wat is het grootste of belangrijkste project waar je in je werkende leven aan gewerkt hebt? Is het product of de dienst nog steeds in gebruik?
Hoe ziet je leven eruit als je heel oud bent?
Hoe ziet je uitvaart eruit als jij het voor het zeggen hebt?

Verder lezen over persoonlijke vragen:

Vijf verhalen uit Parijs

2010-11-05T14:25:00.017+01:00

In Parijs hoorde, zag en las ik mooie manieren om verhalen vorm te geven en door te vertellen. Voilà, hierbij dus mijn verse oogst inspiratie wat je met verhalen kunt doen.

1. Vertel oude verhalen opnieuw
Kerkgangers hadden vroeger aan een kleine hint genoeg om te weten welke heilige op een schilderij afgebeeld werd. De schilderijen vormden bovendien een geheugensteun voor de bijbehorende verhalen uit de Bijbel. Tegenwoordig kennen veel mensen deze verhalen niet meer of slechts half. Laat staan dat zij weten welke heiligen er afgebeeld worden op de schilderijen in kerken en kathedralen. Wat jammer is, want die schilderijen hebben daardoor hun zeggingskracht verloren.
De kerk van Saint Ménard, vlakbij de bekende Parijse straat Rue Mouffetard, verleent een aardige service aan de bezoekers die dit middeleeuwse gebouw komen bewonderen. Bij iedere kapel staan bordjes met de namen van alle heiligen én de bijbehorende verhalen, net zoals je in steeds meer musea ziet. Het maakt de schilderingen voor belangstellenden een stuk toegankelijker.

2. Presenteer je gebouw als een verhaal
Warenhuis Le bon Marché presenteert zijn winkelgebouw als een reisverhaal vol unieke belevenissen. Het warenhuis biedt de ‘reizigers’ namelijk een kaart aan door het gebouw en een reisgids met allerlei services op maat. Op de begane grond betreed je het ‘theater van de schoonheid’, waar alle schoonheidsproducten te vinden zijn. Ook is hier de concièrgerie te vinden -de vaste bewoner van ieder appartementencomplex in Parijs - die bezoekers helpt bij al hun wensen om een winkeldag nog soepeler te laten verlopen. Tussendoor kun je pauzeren in één van de vier eetgelegenheden: van een gemakkelijke picknick op de begane grond tot exclusieve hapjes op de hoogste verdieping.

3. Geef je product een bijzonder verhaal mee
Chocoladekorreltjes zijn lekker, maar als je ze ‘kaviaar van chocola’ noemt, krijgt het een bijzondere zeggingskracht. Een leuke presentatie van een chocolatier in Parijs, die in zijn etalage caviar de chocolat had uitgestald, in kleine chique zakjes.
Door een gewoon product een tot de verbeelding sprekende naam te geven, krijgt het een verhaal en wordt daarmee een belevenis. Zo zag ik ook een rol designtape: tape met een afbeelding van een spoorlijn met spoorwissels en het de naam Path to the future. Dat klinkt als het begin van een heel lang verhaal, vol vertakkingen en zijsporen.

4. Laat je kunstenaar worstelen en tot nieuwe vondsten komen
Een goede expositie over het werk van één kunstenaar (of kunstenaarsgroep) vertelt het verhaal over een kunstenaar die iets wil en op ontdekkingstocht gaat, tegenslagen overwint en uiteindelijk tot briljante kunstwerken komt. De expositie over Claude Monet in het Grand Palais vertelt zo’n verhaal over een kunstenaar die zijn hele leven lang op zoek is naar de perfecte manier om het veranderende licht te vangen en af te beelden op zijn schilderijen – en daar voor een belangrijk deel in slaagt. Fascinerend!

5. Vertel het 'ware verhaal'
De bestseller Da Vinci Code van Dan Brown heeft het Louvre en andere beschreven plekken uit deze roman vele extra bezoekers bezorgd. Een van die locaties is de kerk Saint Sulpice. Een kaarsrechte lijn van koper op de kerkvloer geeft hier de meridiaan aan, die dwars door Parijs loopt. Volgens Browns roman wijst de lijn naar geheime tekens, die de hoofdpersonen dichter bij de ontsluiering van een belangrijk geheim moeten brengen.
Een bordje in de kerk maakt korte metten met deze verhalen in een 'recente populaire roman', die verder niet met naam en toenaam genoemd wordt. De kerk zet daar zijn eigen verhaal tegenover: de lijn is een astronomisch instrument, die de stand van de zon weergeeft. De letters P en S in de smalle ronde ramen aan beide zijden boven de koperen lijn verwijzen niet naar een ‘denkbeeldige Priorij van Sion’, maar naar Petrus en Sulpice, de beschermheiligen van de kerk.
De romanwerkelijkheid en de visie van de kerk komen zo bij elkaar. Voor de bezoeker wordt het er alleen maar intrigerender door.

Kortom, er zijn veel manieren om verhalen zichtbaar te maken en door te geven. Als een warenhuis, een kerk of een productontwikkelaar een aansprekend verhaal weet te vertellen, wat wordt dan jouw verhaal?

Verder lezen:

De horror van de helpdesk

2010-10-28T21:52:00.008+02:00

Verhalen over een verschrikkelijk functionerende helpdesk gaan er bij luisteraars in als koek. Maar verhalen over een klagende klant die na veel problemen uiteindelijk toch goed geholpen wordt, doen het nog veel beter.

Youp van 't Hek maakt zich boos over het functioneren van de klantenservice van T-Mobile. Door zijn opwinding is hij nu een soort nationaal meldpunt van de helpdeskterreur geworden, schrijft hij. "Men is het spuugzat. Klantenservice betekent klantenservice ofwel: service aan klanten! En dat begint niet met een uurtje hangen terwijl je naar zaaddodende muzak moet luisteren. Om over het machteloze vervolg maar te zwijgen."

Zijn boosheid raakt een open zenuw, omdat bijna iedereen deze ervaringen herkent. Als je niet uit eigen ervaring weet hoe het is om eindeloos aan het lijntje gehouden te worden, dan ken je wel zo'n verhaal van iemand uit je directe omgeving. Het verschrikkelijke voor telecombedrijven en andere dienstverleners is namelijk dat dit soort verhalen massaal doorverteld worden. Waarom? Omdat het aan alle eisen voldoet van een 'goed verhaal': er is een held (de gewone man of vrouw die klant is bij deze instelling), een tegenstander (de ongrijpbare klantenservice, waar de klant in de wacht gezet wordt of helemaal geen gehoor krijgt) en een zeer herkenbaar conflict dat daaruit voortvloeit.

Dat levert steevast emoties op: verontwaardiging, boosheid en machteloosheid. Of je nu boos wordt of niet, je kunt niet om die vermaledijde helpdeskmedewerker heen. Zoals het verhaal van een goede bekende - die ik voor het gemak hier Stefan noem - die een defect internetmodem had na een blikseminslag. De helpdesk van het telecombedrijf antwoordde doodleuk dat het modem volgens hun meetgegevens tiptop in orde was. "Gewoon even opnieuw opstarten, meneer."

Dat hielp niet. Toen Stefan opnieuw de helpdesk belde, kreeg hij hetzelfde antwoord. Tot drie maal toe. Zijn weerwoord dat opnieuw opstarten geen enkel resultaat opleverde en dat het apparaat echt kapot was, was tegen dovemansoren gericht. Die mogelijkheid stond namelijk niet opgenomen in het script van de helpdeskmedewerker.

Dit is een verhaal dat het erg goed doet op verjaardagsfeestjes, omdat het zo herkenbaar is. Het verhaal wordt daarom eindeloos doorverteld. Hetzelfde gebeurde met het verhaal van Youp, dat alleen al via twitter razendsnel verspreid werd. Na enkele dagen werd de imagoschade voor T-Mobile al geschat op twee tot drie ton.

Toch weet iedereen die iets met externe communicatie van doen heeft, dat een klacht ook kansen biedt. Een klager die goed behandeld wordt, ontpopt zich daarna vaak als een grote fan van je product of dienst. En dat heeft óók met de kracht van verhalen te maken: na het conflict tussen de klagende klant en de helpdesk doet zich een ommekeer voor in het verhaal, waardoor de klant zich gehoord en tevreden gesteld wordt. De opgeroepen spanning ontlaadt zich: 'ah, gelukkig!' Dat vinden we als luisteraar fijn.

Een klager die zijn probleem opgelost ziet, heeft dus een veel beter verhaal dan een klager, die zich alleen maar geconfronteerd ziet met een halsstarrige helpdesk. Ik denk dat zo'n verhaal over een positieve afloop zelfs nog vaker doorverteld wordt dan het verhaal over de slechte service. Alle redenen dus voor bedrijven om klanten - na een potje klagen - heel goed van dienst te zijn en zo voor een happy end te zorgen.

Voor Stefan kwam er ook een happy end, maar pas nadat hij zelf een ingeving kreeg. "Als mijn modem volgens jullie meetgegevens echt kapot is, krijg ik dan een vervangend apparaat?", vroeg hij op onschuldige toon aan de helpdeskmedewerker. Ja, was het antwoord. Stefan speelde even hamertje-tik met zijn modem. Kapot. Het telecombedrijf liet vervolgens een gloednieuw apparaat bezorgen bij Stefan. In vliegende vaart. Dat dan weer wel.

Verder lezen:

Jouw verhaal vijf keer creatiever

2010-10-27T11:00:00.012+02:00

Je schrijft een persoonlijk verhaal, zoals een levensverhaal van een dierbare persoon in je omgeving of een ander waar gebeurd verhaal. Je hebt al je informatie verzameld en grondige research gedaan. Maar toch ontbreekt er iets in jouw tekst: het mag wel wat creatiever.

Herken je dat? Ik denk dat vrijwel iedere schrijver daar wel eens tegenaan loopt, hoe vaak hij of zij ook iets geschreven heeft. Een mens vervalt nu eenmaal snel in routines - dat is voor schrijvers niet anders. Maar echt verrassend is je tekst voor de lezer dan niet meer.
Hoe geef je je tekst een opknapbeurt? Is dat een kwestie van krullerige bijvoeglijke naamwoorden in je tekst verwerken of een andere manier van 'pimpen' toepassen? Of is er een echte make-over nodig?

Je komt een heel eind met het 'versieren' van je tekst, bijvoorbeeld door mooie tussenkoppen of kaders te maken. Maar een echte creatieve aanpak begint al bij de eerste ideeënvorming van je tekst.Hierbij vijf tips om je verhaal aantrekkelijker te maken en te verbeteren.

1. Noteer alles wat in je opkomt.
Een creatieve aanpak van je schrijfwerk begint al in de allereerste fase van je schrijfwerk. Beschouw je verhaal als een spel en laat het idee varen dat je een geweldig origineel verhaal gaat schrijven. Vergeet simpelweg alle regels en schrijf zo slecht mogelijk, alsof je iemand bent die nog nooit een behoorlijke grammaticale zin geproduceerd heeft. Schrijf alles wat er in je opkomt en combineer dingen in je schrijfsels die nergens op slaan.
Pas als je niets meer weet, gebruik je het geschrevene om een eerste versie van je verhaal van te breien. In een latere fase ga je nogmaals met deze versie aan de slag om de structuur van de tekst te verbeteren en andere puntjes op de i te zetten.
Door deze stapsgewijze aanpak kom je op meer ideeën dan wanneer je meteen je eerste schrijfsels kritisch beoordeelt – en waarschijnlijk meteen afschiet.

2. Kom op een andere manier op ideeën.
Als je lang met een verhaal bezig bent, is het moeilijk om nieuwe gedachten te ontwikkelen die je verhaal verrassender en frisser maken. Gelukkig zijn er allerlei manieren om je gedachten op een nieuw denkspoor te zetten. Loop eens een route na die je hoofdpersoon vaak gelopen heeft en leef je in wat hij gehoord, gezien, gevoeld en geroken heeft. Of zet je hoofdpersoon in een andere context.
Is je hoofdpersoon een ambtenaar van de oude stempel? Stel je dan eens voor dat hij met zijn ochtendhumeur, zijn onzekerheid en zijn grote nauwgezetheid aan het bergbeklimmen is. Houdt hij vol als de tocht moeilijk wordt? Of komt hij alleen bij zijn doel omdat andere bergbeklimmers voortdurend op hem inpraten?
Leg je werk ook enige tijd weg. Door je werk enige tijd te laten liggen, kom je vaak vanzelf op nieuwe ideeën.

3. Schrijf intermezzo’s.
Vaak werken schrijvers van hoofdstuk naar hoofdstuk. Maar waarom zou je jezelf niet meer vrijheid gunnen in de vorm? Schrijf bijvoorbeeld intermezzo’s waarin je andere dingen belicht, die je in de hoofdstukken niet goed kwijt kunt. Een sfeerbeschrijving bijvoorbeeld. Of laat goede bekenden van je hoofdpersoon aan het woord, die hun visie geven. Of kies een gedicht, dat je hoofdpersoon van een andere kant laat zien.

4. Stap af van de chronologische volgorde.
Biografe Julia Briggs schreef haar biografie Virginia Woolf, an inner life op basis van de boeken die de schrijfster Virginia Woolf heeft geschreven. Misschien kun jij dat doen aan de hand van muziek, waar je hoofdpersoon van houdt. Of je deelt je verhaal in aan de hand van alle huizen of auto’s van je hoofdpersoon. Picasso beleefde zijn blauwe en zijn roze periode in zijn schilderwerk. Kun jij je verhaal indelen op basis van kleuren?

5. Kies voor een andere vorm.
Maak geen boek maar een tijdschrift. Dat biedt wat vorm betreft een heleboel mogelijkheden om je creatief uit te leven. Je giet je verhaal in allerlei verschillende genres en rubrieken. Ook heb je veel extra mogelijkheden om foto’s op uiteenlopende manieren te gebruiken. Een verandering van vorm brengt een stroom van nieuwe ideeën op gang.

In diverse fases van het schrijfproces - de eerste ideeënverzameling, het schrijfwerk en de afwerking - kun je dus dingen doen om nieuwe inspiratie op te doen en om je verhaal op een andere manier uit te werken. Experimenteer ermee. Je lezer zal je dankbaar zijn!

Verder lezen:

Eerbetoon aan Philip Brouwer

2010-10-26T23:59:00.011+02:00

Burgemeester Link van de gemeente Schinnen had voor zijn reis naar het hoofdkantoor van KPMG in Amstelveen nog even opgezocht wie Philip Brouwer eigenlijk was. In Amstelveen werd namelijk de Philip Brouwer Integriteitsprijs 2010 uitgereikt, waarvoor zijn gemeente in de race was.

Schinnen doet mee met de Regionale Werkgroep Integriteit Zuid-Limburg, die de afgelopen jaren veel werk heeft verzet om dilemma's en integriteitskwesties op de kaart te zetten en bespreekbaar te maken. Die inspanningen werden gisteren inderdaad beloond met de Philip Brouwer Integriteitsprijs, die dit jaar speciaal bedoeld was voor een overheidsorganisatie die zijn integriteitsbeleid goed op orde had.

De prijs is een eerbetoon aan Philip Brouwer, die in oktober 2007 plotseling op 45-jarige leeftijd overleed. Philip was journalist bij Binnenlands Bestuur en schreef veel over integriteitskwesties in het openbaar bestuur. In 1996 had hij zelf de prestigieuze Prijs voor de Dagbladjournalistiek in de wacht gesleept met een serie artikelen voor het toenmalige Nieuwsblad van het Noorden over misstanden op het stadhuis in Emmen.

Ik was bij deze prijsuitreiking aanwezig, omdat hierbij ook het levensverhaal van Philip werd gepresenteerd. Dit boek heb ik in opdracht van Philips echtgenote geschreven, met name om de verhalen over hem vast te leggen voor zijn twee jonge kinderen. Behalve een prijs is er nu dus ook een boek waarin de verhalen over Philip opgetekend zijn en voortleven.

Bijna alle mensen die ik voor dit boek heb geïnterviewd waren gisteren eveneens aanwezig in Amstelveen. Na afloop was er een gezamenlijk etentje. Mooi om te zien hoe Philip dit gezelschap met elkaar verbond, merkte een van de aanwezigen na afloop op. Verbindingen leggen was een bijzondere kwaliteit van hem. En zo was het!

Verder lezen:

Wij zijn ons verhaal

2010-10-16T21:21:00.004+02:00

Mensen reconstrueren al vertellend hun bestaan. Daarmee geven we samenhang en betekenis aan ons leven.

Veel mensen vinden het heerlijk om verhalen over hun leven te vertellen. We vertellen deze verhalen niet alleen aan anderen, maar ook aan onszelf. Zonder een verhaal zouden we alleen maar losse en ongelijksoortige brokjes ervaren, zonder oorzaak en gevolg, zonder begin en einde, zonder samenhang. Uit de losse bouwstenen maken we een eenheid in ons levensverhaal.

De Franse filosoof Paul Ricoeur gaat nog een stap verder. Volgens hem kan een mens zichzelf alleen maar kennen door het verhaal dat hij over zichzelf vertelt. Onze identiteit is niet een bestaande vaste kern in ons brein, maar iets wat we scheppen door onze verhalen. Ons ik is een constructie van onze hersenen, waarbij we het verhaal nodig hebben. Bij de beantwoording van de vraag wie we zijn, zijn we steeds aangewezen zijn op de 'omweg van het verhaal', zegt Ricoeur. "Répondre à la question ‘Qui?’ (…) c’est raconter l’histoire d’une vie." De mens heeft volgens Ricoeur daarom een ‘narratieve identiteit’.

Met behulp van verhalen geven we dus vorm aan losse gebeurtenissen, zodat we een samenhang ervaren. Daarbij verbinden we die losse elementen met elkaar: wat was de oorzaak en wat was het gevolg? Wat was het oorspronkelijke plan en hoe zag het resultaat eruit? Wie deed wat en waarom? Op deze manier kunnen we ingewikkelde waarnemingen bedwingen en verwerken. We geven al die waarnemingen een zekere eenheid en afsluiting. Het ideale verhaal heeft een begin, een middenstuk en een einde.

Wij zijn dus de hoofdpersoon in het verhaal, dat we zelf creëren. De hersenen zijn daarbij voortdurend bezig om onvolledige informatie aan te vullen en verhalen te completeren. Herinneringen die je niet ophaalt, vervagen in de loop der tijd. Herinneringen die je wel naar boven haalt, versterk je. Door het vertellen pas je ze vaak ook een beetje aan. Zo vormt ons geheugen ons levensverhaal.

De mensen maken verhalen, maar de verhalen maken ook ons.

“Wanneer je de bomen niet meer herkent verdwaal je in het bos; maar als je de verhalen niet kent verdwaal je in het leven.”
- Siberisch opperhoofd

Verder lezen:

Mijn allermooiste verhaal

2010-10-08T21:40:00.007+02:00

Oeps, vanmiddag stond ik behoorlijk met mijn mond vol tanden. Zelf betoog ik regelmatig dat vragen naar iemands mooiste, beroerdste of gedenkwaardigste ervaringen prachtige antwoorden opleveren voor een interviewer. Maar toen ik zelf de vraag kreeg over het allermooiste verhaal dat ik ooit als journalist geschreven had, viel ik stil.

Nu vroeg mijn gesprekspartner speciaal naar het mooiste verhaal dat ik in het begin van mijn journalistieke loopbaan had geschreven. Als hij gevraagd had naar het meest gedenkwaardige verhaal van dit jaar, dan had ik dat wel geweten. Dat was het verhaal van Thomas in het boek Spoedassistentie Hoek van Holland, dat ik eerder dit jaar voor de politie Rotterdam-Rijnmond heb geschreven.

Nu het een verhaal van een jaartje of twintig geleden zou moeten zijn, was het aanzienlijk moeilijker. Ik had het verhaal kunnen noemen over een dertienjarig jongetje dat zichzelf onder bizarre omstandigheden van het leven beroofde. Ik interviewde destijds de ouders, die na bemiddeling door de begrafenisondernemer eenmalig hun verhaal wilden doen. Maar dit was een delicaat verhaal, dat zich niet leende om snel als voorbeeld genoemd te worden.

Ook had ik mijn allereerste reportage kunnen noemen, die ik als dagbladjournalist schreef over een antroposofisch tehuis voor 'in hun ontwikkeling gestoorde mensen'. De kop staat me volledig voor de geest: 'Als iemand agressief is, stoppen we hem in een lavendelbad.' Ook herinner ik me als de dag van gisteren dat deze reportage me direct een boze ingezonden brief opleverde. Ik had namelijk onverhoeds de term 'verstandelijk gehandicapten' gebruikt om de bewoners aan te duiden. Die term sneed de antroposofen dwars door de ziel. Dat was dus ook al een delicaat verhaal.

Of ik had de vrouw kunnen noemen, die protesteerde tegen de kap van een groot aantal zieke bomen in haar dorp. Ze had als heks een spiritueel contact met deze bomen, waardoor ze zich persoonlijk diep gekrenkt voelde door de plannen van de gemeente.

Verhalen genoeg. Maar ik geloof dat ik over dit soort onderwerpen beter kan schrijven dan praten.

Verder lezen:

Een bijzondere leraar

2010-10-03T09:19:00.004+02:00

Helemaal terecht: docente Trudy Coenen van het Montessori College Oost uit Amsterdam is gisteren gekozen tot Leraar van het Jaar 2010. Ik maakte in 2009 samen met fotograaf Gerrit de Heus in 2009 een reportage in haar klas en was zeer onder de indruk van haar betrokkenheid bij haar leerlingen.

Bijna alle leerlingen van Trudy hebben grote problemen, variërend van taalachterstand, huiselijk geweld of illegaal verblijf in Nederland. Toch liet Trudy ons op die dag vol trots haar school zien. Van cynisme, moedeloosheid of gebrek aan energie viel bij haar niets te bespeuren.

Tijdens de rondleiding schoot ze naar rechts waar een groepje jongens bij elkaar stond. “Weet jij wat jij moet doen”, zei ze op dringende toon tegen een jongetje met waterige ogen. “Een ui doorsnijden en tegen je neus houden! Daar knap je van op. Die ui stinkt wel, maar dat ruik je nu toch niet!”

Formeel staat ze hier voor de klas om Nederlands te geven, maar ze deed veel meer dan dat. Ze bekommerde zich om een meisje, dat door haar tante onder de knoet gehouden werd. Of ze schakelde allerlei hulptroepen in voor scholieren met geldgebrek, zodat ze toch mee konden op klassereis. In de klas stuurde ze her en der briefjes rond om te informeren hoe het met hen ging. Zo hield ze de vinger aan de pols. Docent, moeder, troosteres, zo luidde de titel van de reportage die ik hierover schreef voor Punt, het personeelsmagazine van het ministerie van OCW.

Ze regelde ook dat een jongen een kop thee met suiker kreeg, omdat hij nog niet ontbeten had. De jongen dronk de thee stilletjes op. "En voortaan ga je wel iets eten voordat je naar school gaat," zei Trudy aan het einde van de les tegen hem. "Ik heb je toch uitgelegd dat een auto ook niet kan rijden als er geen benzine in zit?"

Wat een geluk dat dit soort leraren zijn. En wat goed dat Trudy de gelegenheid krijgt die missie verder uit te dragen.

Leraar van het jaar
Als leraar van het jaar is Trudy samen met de twee andere winnaars een jaar lang voorbeeld voor alle 350.000 leraren in Nederland.Een samenvatting van de verkiezing is aanstaande dinsdag te zien op televisie op Nederland 2. De foto's van Gerrit de Heus zijn hier te zien.

Vertellen van je levensverhaal is een belevenis

2010-10-03T00:01:00.001+02:00

Een levensverhaal levert niet alleen een boek op om te lezen of cadeau te geven. Het vertellen van het verhaal is ook een bijzondere belevenis met een grote emotionele waarde.

Voor een levensverhaal van een persoon die overleden is, spreek ik gewoonlijk met een groot aantal vrienden en familieleden, die hem of haar goed gekend hebben. Zij halen dierbare herinneringen op, vertellen grappige anekdotes en spreken vrijuit over onhebbelijkheden van de hoofdpersoon. Dat zijn mooie gesprekken, omdat het voor de deelnemers aan het gesprek nóg duidelijker wordt hoeveel de hoofdpersoon voor hen betekend heeft. Soms blijkt dat zij door de overledene geïnspireerd zijn geraakt tot een andere leefwijze. Of ze zijn zich bewust geworden hoe snel het leven gaat en dat ze er nu uit moeten halen wat erin zit.

De verhalen die ik te horen krijg, roepen bovendien weer andere verhalen op. Op de teksten die ik na afloop rondstuur krijg ik ontroerde reacties, extra aanvullingen en foto's. De hoofdpersoon komt daarbij weer helemaal tot leven.

Keer op keer blijkt dat het schrijven van een levensverhaal méér te bieden heeft dan alleen een bundeling van verhalen. Mensen die hun eigen levensverhaal vertellen, geven hun levenservaring door. Zo blijven die ervaringen bewaard voor kinderen of kleinkinderen, ook als ze er zelf niet meer zijn. Soms hebben mensen hun kind door omstandigheden uit het oog verloren. Het is dan een enorme geruststelling dat het verhaal op papier blijft bestaan.

Bovenal maken de vertellers van een levensverhaal iets bijzonders mee. Als je aan het vertellen bent, krijg je onverdeelde aandacht. Je kunt vertellen waar het jou echt om gaat in een vriendschap en hoe je in het leven staat. Dat zijn gesprekken waar je niet iedere week aan toe komt.

Er luistert bovendien iemand aandachtig naar jouw verhaal, die dat vervolgens in woorden weet te vatten. In het boek lees je uiteindelijk je eigen verhaal en dat van anderen terug. Zo wordt het vertellen voor deelnemers een intensieve belevenis, die ze nog lang bij blijft.

Verder lezen:

Hoe je de verhaallijn boven water krijgt

2010-09-21T16:00:00.002+02:00

Hoe kun je een verhaal laten spreken en diepgang geven? Dat doe je door de verhaallijnen naar boven te halen, te accentueren en de losse elementen met elkaar in verband te brengen.

Behalve van schrijven houd ik ook van schilderen. Bij het maken van een nieuw schilderwerk maak ik op gevoel een grove opzet en bekijk daarna hoe ik verder ga. Waar heeft het werk meer kleur nodig? Welke accenten wil ik plaatsen? Welke elementen vragen om verdieping of juist om een accent? Welke lijnen kan ik trekken?

Mijn werkwijze bij een levensverhaal of een ander persoonlijk verhaal lijkt daar sterk op. Welke scene is zo belangrijk, dat hij het verdient om een prominente plek te krijgen? Welke verbanden doemen op tussen de verschillende elementen? Wat verdient minder aandacht, maar is wel interessant als diepere laag in het verhaal?

Als schrijver van persoonlijke verhalen ben je een soort puzzelaar, die losse stukjes aan elkaar legt, met elkaar verbindt en op een hoger plan trekt. Al typend doe je wat een schilder ook doet: lijnen trekken, zodat het achterliggende thema duidelijk wordt.

Vaak is er in iemands jeugdjaren al een verhaal dat iets duidelijk maakt over de wijze waarop deze persoon in het leven staat. Zo schreef ik laatst een verhaal over een man die in zijn jeugdjaren niet gezien werd door zijn vader. De rest van zijn leven was hij bezig om alsnog bij hem in beeld te komen. Helaas overleed zijn vader tamelijk jong, maar de hoofdpersoon van mijn boek deed er alles aan om alsnog in zijn voetsporen te treden. Alles wat hij ondernomen had, stond in het teken van deze levensopdracht.

Ook komt bij het schrijven vaak een symbool naar voren, dat alles zegt over de manier waarop iemand zijn leven leidt. Zoals een hoofdpersoon die als jongen genoot van het glas-in-lood in het huis waar hij zijn kinderjaren doorbracht. Nu gaat hij met zijn kleindochter naar het mooiste schouwspel dat in Den Haag te zien is: het glas-in-loodkunstwerk in de trappengalerij van warenhuis De Bijenkorf. Het glas staat symbool voor het kind dat hij ooit was en voor de dromerige man die hij nog steeds is.

Zo krijg je de rode draad boven water:

1. Stel specifieke vragen
Vraag naar het mooiste, grootste of meest ingrijpende wat iemand in zijn leven heeft meegemaakt. Daaruit maak je op wat iemand echt geraakt heeft. Niet iedere vraag werkt bij iedereen, dus het is zoeken naar de juiste sleutel om de verhalenschatkist van jouw hoofdpersoon te openen.
Een vraag die onverwacht mooie antwoorden kan opleveren is deze: als je een dier was, wat voor een dier zou je dan zijn?

2. Vraag door
Als je merkt welke thema's belangrijk zijn voor de verteller, ga je daar dieper op in. Je probeert te ontdekken wat daar achter schuilt. Zoem vooral in op passies en drijfveren. Waardoor is de hoofdpersoon zo gemotiveerd? Waar loopt hij of zij echt warm voor? Maar ook: wat is zijn of haar grootste angst?

3.Wie zijn de held en de tegenstander?
Essentieel voor het schrijven van je verhaal is het bepalen van de held en zijn tegenstander. In de meeste gevallen is de held je hoofdpersoon of de verteller: de persoon die centraal staat, iets beleeft en/of een ontwikkeling doormaakt. Ga na wat je hoofdpersoon wil bereiken. Zijn broer of zus overtreffen? Zijn milieu ontvluchten? Een ideaal realiseren? Beroemd worden of veel geld verdienen?
De tegenstander kan de tegenstrever van je hoofdpersoon zijn. Een dominante vader die alle plannen van zijn zoon dwarsboomt, bijvoorbeeld. Het kan ook een 'omstandigheid' zijn, die de hoofdpersoon belemmert bij het bereiken van zijn wensen of idealen. Denk aan allerlei soorten tegenslag, problemen met zijn familie, een ziekte of weerstand in een organisatie.

4. Let op keerpunten
Veel mensen zetten in hun leven een beslissende stap of beleven een belangrijk omslagmoment. Speur actief naar dit soort keuzemomenten of breekpunten. Ze plaatsen de verschillende gebeurtenissen in iemands leven in een groter verband.

5. Hoe overwint je hoofdpersoon zijn problemen?
Hoe overwint de held in jouw verhaal zijn problemen? Hoe gaat hij om met de weerstand? Of tot welke inzichten komt hij of zij? De antwoorden op deze vragen vormen de rode draad in het verhaal, die de ontwikkeling van de hoofdpersoon weergeeft.

Als je deze elementen uit het verhaal kunt benoemen en met elkaar in verband brengt, heb je de verhaallijn te pakken. Veel succes daarmee!

"The king died, and then the queen died, is a story.The king died, and then the queen died of grief, is a plot."
E.M. Forster

Verder lezen over het vinden van de rode draad in een verhaal:

Kippenvelmoment: gewoon bijzondere verhalen

2010-09-17T09:43:00.015+02:00

Onze sessie over inspiratiebronnen met hoogbejaarde bewoners leverde prachtige verhalen op. Kippenvel in Warmond.

Samen met twee collega's van Unit-2 sprak ik gisteren met enkele bewoners van verzorgingstehuis Mariëngaerde in Warmond. Tijdens deze gesprekken verzamelen we 'inspiratiebronnen': mooie herinneringen, verhalen, recepten, spreuken, muziek en alle andere bronnen die bewoners van dit verzorgingstehuis blij maken of kracht geven. Waar worden ze blij van? Wat geeft ze energie? Waar kunnen ze 's nachts voor wakker gemaakt worden? Aan de hand hiervan wordt een Inspiratiekalender gemaakt, waar anderen op hun beurt kracht of blijdschap uit kunnen putten.

Een 87-jarige zuster in een rolstoel kwam voor de tweede keer, want ze had de eerste bijeenkomst zo fijn geworden. Aanvankelijk vertelde ze niet zoveel tijdens het gesprek, waar ook twee hoogbejaarde paters aan deelnamen. Daarna kwam ze op gang, maar haar eigen verhalen waren niet zo vrolijk. Ze was enorm vaak gevallen en was als gevolg daarvan ernstig ziek geweest. Gelukkig had ze wel een geweldige dokter die haar bemoedigd had. Daardoor was ze er weer bovenop gekomen, vertelde ze. Die bemoediging, dat was haar inspiratie. Haar ogen begonnen bij dit verhaal te stralen.

Haar fysiotherapeut kwam de zuster halen voor haar wekelijkse oefeningen om weer te kunnen lopen. De zuster bleef echter liever aan onze tafel zitten. “Bij de koffieautomaat hebben we dit soort gesprekken niet”, zei ze. De fysiotherapeut begreep het en vertrok weer.

Toen één van de paters verdwenen was naar zijn volgende afspraak, vertelde ze dat ze al bijna afscheid had genomen van het leven. Ze had een priester gevraagd om haar de ziekenzalving te geven, het katholieke ritueel voor een zieke die stervende is. Ze wilde dat moment namelijk bewust meemaken, dus deze zalving ontvangen als ze nog helder was.

De priester vond het een enorme eer om te doen, maar drukte haar wel iets op hart: maak er een feestje van. Dat deed ze. In haar huiskamer kwam een tafeltje met een lichtje en een Mariabeeldje te staan. Er was voor iedereen koffie met wat lekkers. Al haar familieleden kwamen om haar heen staan en legden hun hand op haar. Het was geweldig verrijkend om het centrum van gebed te zijn, vertelde ze. Het leverde haar de kracht om door te gaan.

Ik kreeg kippenvel van dit gesprek. Zo'n verhaal is een prachtig cadeautje dat je aangereikt wordt als je er voor open staat. De zuster voelde dat zelf ook en bleef veel langer zitten dan de geplande anderhalf uur. Ze vertrok met een opgetogen gezicht. Ik denk dat ze volgende week weer komt.

Gewoon bijzonder: inspiratie voor, door en met bewoners
Onder de titel ‘Gewoon bijzonder’ produceert het communicatiecollectief Unit-2 uit Leiden dit najaar een inspiratiekalender, tentoonstelling en documentaire met, voor en door ouderen van woonzorgcentrum Mariëngaerde/Mariënweide te Warmond.
De inspiratiekalender voor, door en met bewoners van het woonzorgcentrum laat zien dat het ouder worden ook zoveel mooie kanten heeft. Daarbij gaat het om levenservaring, mooie verhalen, grote en kleine dingen die het waard zijn om door te geven. Meer informatie vind je via deze link.

Verder lezen:
Het leven hoeft niet leuk te zijn, wel zinvol, blog over dezelfde sessie door Carin Tiggeloven.

Agenten vertelden voor het eerst hun éigen verhaal

2010-09-16T09:10:00.001+02:00

In opdracht van de politie Rotterdam-Rijnmond schreef ik de persoonlijke verhalen op van agenten, die direct betrokken waren bij de strandrellen in Hoek van Holland. Waarom wilden deze agenten zo graag hun verhaal vertellen?

Hun deelname aan het boek Spoedassistentie Hoek van Holland, dat in augustus van dit jaar uitkwam, was in ieder geval niet vanzelfsprekend. De agenten die in dit boek aan het woord komen, hadden al erg vaak gesproken over de gebeurtenissen op 22 augustus 2009.

Zo hadden ze hun ervaringen gedeeld tijdens uitgebreide ‘debriefings’, die de politie na ingrijpende gebeurtenissen houdt. Alle agenten die hun dienstpistool gebruikt hadden, werden daarna urenlang verhoord door de Rijksrecherche. Bij deze verhoren werden de gebeurtenissen van minuut tot minuut doorgenomen, in één geval zelfs elf uur achter elkaar.

De agenten deden ook verslag aan advocaten, onderzoekscommissies en vertegenwoordigers van de vakbond. En dan waren er familieleden en bekenden, die de toedracht van de gebeurtenissen wilden horen. Menige agent kreeg er genoeg van om de gebeurtenissen telkens op te rakelen, want ze wilden ‘verder met hun leven’. "Mijn verhaal werd steeds korter"’, zei één van de agenten daarover.

Was het na deze uitgebreide sessies zinvol dat de agenten hun verhaal nogmaals vertelden voor een boek? Ik was verrast over de grote bereidheid van de agenten om mee te doen. Bij de debriefing en de gesprekken met de rijksrecherche en de onderzoekers moesten zij zich minutieus aan de feiten houden. Ze deden verslag in ‘proces-verbaal-taal’: feitelijk en afstandelijk. Het persoonlijke verhaal, met de gevolgen voor hun privéleven en de impact op hun werk, hadden de meesten niet uitgebreid verteld.

Dus nogmaals de vraag: waarom deden ze mee? Voor enkelen van hen was het belangrijk dat hun kijk op de gebeurtenissen nu voor iedereen te lezen is. Uitvoerende agenten komen zelden direct aan het woord in de media of andere publicaties. "Ik wil graag vertellen dat agenten gewone mensen zijn die ook gewoon naar hun gezin willen", zei één van de agenten.

Andere agenten deden vooral mee om het verhaal aan collega’s te kunnen vertellen. Ondanks de debriefings waren agenten onderling vaak niet van elkaars persoonlijke verhaal op de hoogte. ‘Collega's die mijn verhaal in grote lijnen kenden maar verder niet, reageerden vaak geschokt en leefden nog meer met mij mee’, vertelde één van de agenten na de presentatie van het boek.

Tot slot was er een agent die het vertellen van zijn persoonlijke verhaal zag als een goede manier om de gebeurtenissen te verwerken. Hij houdt regelmatig presentaties over het politiewerk, waarin hij het verhaal over Hoek van Holland verwerkt. "Hoe vaker ik erover vertel, hoe meer ik het kan verdunnen."

Storyventures
Dit stuk is schreef ik op uitnodiging van Astrid Schutte. Het stuk werd eerder gepubliceerd op het weblog Storyventures over de rol van storytelling in organisaties.

Verder lezen:

Bij 'medewerkersparticipatie' hoort een persoonlijk verhaal

2010-09-10T12:37:00.004+02:00

Werknemersparticipatie, wat is dat eigenlijk? Voor veel mensen is het een abstract begrip, dat niet onmiddellijk warmte oproept. Ook als een bedrijf toelichting geeft op aandelenplannen voor hun medewerkers blijft het afstandelijk. Het bijbehorende verhaal ontbreekt.

Met het beschikbaar stellen van aandelen geeft een bedrijf zijn medewerkers een belang in het bedrijf. Een aandeel is echter geen papiertje dat je echt in handen houdt, het zijn slechts cijfers op iemands bankrekening. Als een bedrijf communiceert over werknemersparticipatie, gaat dat vooral over belastingregels en andere ‘financiële techniek’. Nuttig, maar je hart gaat er niet sneller van kloppen.

Toch heeft werknemersparticipatie van alles te bieden aan medewerkers. Bedrijven die hun werknemers aandelen of certificaten aanbieden, werken aan een duurzame band met hun personeel. Het is een vorm van maatschappelijk verantwoord ondernemen. Het gaat over het kweken van betrokkenheid.

Wat werknemersparticipatie nodig heeft, is een verhaal dat duidelijk voor het voetlicht brengt wat een aandelenplan voor een werknemer betekent. In opdracht van het Nederlands Participatie Instituut ging ik daarom op bezoek bij drie ondernemingen, die hun medewerkers aandelen of certificaten aanbieden. Zij vertelden waarom ze het eigenlijk doen: om hun mensen te binden en hun betrokkenheid te vergroten.

Bij de uitgeverij/drukkerij BDU in Barneveld merkten ze dat werknemersparticipatie weliswaar sympathie oproept, maar dat een bedrijf de gedachte daarachter wel voortdurend moet uitdragen. Het verhaal dat 'aandelen een leuk spaarpotje zijn voor de oude dag' bleek niet motiverend genoeg voor jongere medewerkers om mee te doen. Als de financiële opbrengst het enige doel is, kun je ook gewone aandelen kopen.

Er hoort een verhaal bij, ontdekte BDU. Het bedrijf, dat volgend jaar 140 jaar bestaat, vindt het heel belangrijk om zelfstandig te blijven. Door het aandelenplan hebben werknemers een zware stem aan de aandeelhouderstafel om dat belang veilig te stellen. Daar gaat het personeel voor. Ze hebben hun verhaal gevonden.

Boekje over medewerkersparticipatie
Het verhaal van BDU is opgenomen in het boekje Duurzaam aandeelhouderschap door werknemers, dat ik geschreven heb voor het Nederlands Participatie Instituut (SNPI). Onder de titel Binden, boeien, behouden vertellen medewerkers van drie bedrijven hun eigen verhaal over medewerkersparticipatie. Het boekje is op 9 september jl. officieel gepresenteerd in perscentrum Nieuwspoort in Den Haag en verkrijgbaar via het SNPI.

Reacties op Spoedassistentie Hoek van Holland

2010-09-09T11:44:00.029+02:00

Publicatie van één van de verhalen in het personeelsblad
Geboeid van het korps Rotterdam-Rijnmond

De publicatie van het boek Spoedassistentie Hoek van Holland van het politiekorps Rotterdam-Rijnmond over de strandrellen in 2009 heeft de nodige reacties losgemaakt. Hieronder een selectie daaruit.

“Het is een mooi boek geworden. Met name ook mijn omgeving vindt het zeer goed te lezen en indrukwekkend. Soms is het voor mij nog een beetje confronterend, dus doe ik er wat langer over. Met name het verhaal van moeder vind ik zeer verhelderend.”
- Eén van de agenten, die deelgenomen heeft aan het boek.

“Het is goed dat dit boek er is, omdat het de persoonlijke ervaringen van een groot aantal betrokkenen op een indrukwekkende manier vastlegt. Voor de verwerking is het goed om de ervaringen te laten vertellen. Ze hebben daar baat bij zoals sommigen ook expliciet aangeven in het boek.
Ieder korps kan leren van de dilemma’s die ter sprake komen. Bovendien laat het zien hoe belangrijk het is om direct na ingrijpende gebeurtenissen aandacht te hebben voor de nazorg, zowel op het psychologische vlak als op het gebied van ondersteuning bij het verhalen van letselschade.
Het boek laat ook zien dat politiewerk echt mensenwerk is. En dat geldt breder, voor alle medewerkers met publieke taak: achter ieder uniform schuilt een persoon. Ook voor de naaste omgeving, het gezin is zo’n gebeurtenis ingrijpend. ”
- Minister Hirsch Ballin van Binnenlandse Zaken in zijn toespraak bij de ontvangst van het boek.

“Ik moet eerlijk zeggen dat het een heel mooi boek is geworden. Zelf heb ik hele mooie en zelfs emotionele reacties ontvangen. Collega's die mijn verhaal in grote lijnen kenden maar verder niet, reageerden vaak geschokt en leefden nog meer met mij/ons mee. Nadat ik het boek heb ontvangen betrapte ik mezelf erop dat ik mijn eigen verhaal pas naar enkele dagen kon lezen. Ik heb geprobeerd om het te lezen maar bij het lezen van de eerste zinnen, betrapte ik mezelf erop dat ik toch weer emotioneel werd.”
- Een van de agenten, die zijn persoonlijke verhaal vertelde voor het boek.

“Ik ben vandaag naar alle boekwinkels gegaan en andere mensen enthousiast gemaakt over dit boek. Iedereen moet dit lezen. Politiemensen die de hel van hun leven hebben meegemaakt terwijl ze gewoon hun werk aan het uitvoeren waren…..schandalig gewoon, en dan word je nog aangeklaagd ook. Dat er niet veel meer doden zijn gevallen…??? Ik hoop dat deze politie agenten nu ook een begrip krijgen en steun en respect die ze verdienen.”
- Chantal Mathon op de website Politiepersberichten.

“Ik ken weinig organisaties waar collega's zo voor elkaar door het vuur gaan....”
- Jos Verveen, gemeenteraadslid Rotterdam (D66) via twitter.

“Het boek heeft het aan mijn verwachting voldaan: het verhaal achter de rellen, emotie, verbazing, respect, gewoon normale politiemensen van vlees en bloed. Ik heb het boek in één adem uitgelezen. Respect, diep respect, voor allen die daar aan de slag zijn geweest. Ik hoop werkelijk dat het boek zal worden ervaren als een aanklacht. Dit moet je als maatschappij niet willen laten gebeuren.”
- Een van de deelnemende agenten aan het boek.

"Natuurlijk maken de verhalen en emoties van de betrokken dienders veel indruk. Maar wat vooral indrukwekkend is om te lezen is de feitelijke rauwheid van het incident en de technische en professionele manier waarop de politie dit aanpakt. In een oorlogssituatie wisten zij, soms tegen beter weten in, het hoofd koel te houden."
- Daan Russchen op de website van Selexyz

"Vanwege mijn beroep had ik vanaf het vreselijke incident veel interesse in het verloop en de afloop. Dit omdat er collega's van mij in betrokken waren. In de media las en hoorde ik altijd berichten namens een woordvoerder. Na de uitkomst van dit zou ik weten hoe collega's van mij het beleefd hebben.
Ik heb het boek gelezen en geen seconde spijt ervan gehad dat ik het gekocht heb. Het boek is opgebouwd uit verschillende verhalen van collega's die zodoende ook schrijven uit alle mogelijke oogpunten. Dit maakt het boek interessant. De emoties van de collega's zijn erg goed beschreven. Een groot pluspunt voor de lezer zijn de bijgevoegde plattegrond van het terrein en de verklarende woordenlijst.
Bijzonder is ook dat de moeder van de overleden Robby een stuk schrijft in het boek. Na het lezen van dit boek had ik een zeer duidelijk beeld van de gruwel die zich op de bewuste avond heeft afgespeeld. Voor een ieder die zich wilt verdiepen in het incident of eens wilt weten wat een donkere keerzijde kan zijn van het mooie politiewerk is dit boek een aanrader."
- Francois op de website van Selexyz

Boekgegevens
Spoedassistentie Hoek van Holland. Persoonlijke verhalen van agenten uit het korps Rotterdam-Rijnmond over de strandrellen op 22 augustus 2009.
Interviews en samenstelling: Sigrid van Iersel
Het boek is een uitgave van de politie Rotterdam-Rijnmond.
Boek bestellen? Neem contact op met een Selexyz-boekhandel bij u in de buurt of via Selexyz Online boekwinkel

Verder lezen:

Hoe Ron zijn verhaal vertelde over Hoek van Holland

2010-08-22T14:32:00.020+02:00

Voor de agenten die betrokken waren bij de strandrellen in Hoek van Holland betekende het veel om hun eigen verhaal te kunnen doen voor het boek Spoedassistentie Hoek van Holland. Ook al zeiden sommigen aanvankelijk dat ze daar helemaal geen trek in hadden, zoals Ron.

Ik zocht Ron thuis op, terwijl hij op zijn zoontje paste. Ik trof een jonge vader in spijkerbroek en T-shirt, die een grote mok koffie voor mij inschonk en voor zijn zoontje zijn favoriete peuterprogramma uitkoos op televisie.

Ron zei meteen dat het voor hem niet hoefde, zijn verhaal in een boek over de strandrellen in Hoek van Holland. Hij had zijn relaas namelijk al heel vaak gedaan, onder meer tijdens urenlange verhoren door de rijksrecherche. Daarna waren er nog allerlei bijeenkomsten geweest: debriefings, evaluaties, vakbondbijeenkomsten en nog veel meer. Hij wilde ‘Hoek van Holland’ afsluiten, want het had hem al veel te veel beziggehouden.

Stap voor stap deed Ron toch zijn verhaal uit de doeken. Hij had zijn pistool voorafgaand aan ‘Hoek van Holland’ alleen gebruikt op de schietbaan; in Hoek van Holland had hij tien keer geschoten, waarvan drie keer gericht. Vlak na de strandrellen dacht hij zelfs de schutter te zijn van de jongen die door een politiekogel om het leven was gekomen. Later bleek uit onderzoek dat de kogel afkomstig was uit het pistool van een andere agent.

Toen ik afscheid van hem nam, zag ik dat het interview hem toch goed gedaan had. Daarna nam hij nog diverse keren contact met mij op, onder meer met tips wie ik nog meer voor dit boek zou kunnen interviewen. Aan alles kon ik merken dat hij helemaal niet ‘klaar’ was met de gebeurtenissen, maar dat het juist veel voor hem betekende.

Afgelopen vrijdag zag ik Ron weer bij de perspresentatie van het boek. Ron was ook bereid om voor de televisiecamera's zijn verhaal te doen, wat ik in zijn positie erg dapper vind. Je moet maar durven: openlijk vertellen dat je gericht hebt geschoten en wat voor impact dat op jou heeft gehad. Ron zei tegen de aanwezige journalisten dat hij erg blij was met het boek Spoedassistentie Hoek van Holland. Eindelijk kregen agenten zelf de gelegenheid om hun verhaal te doen, terwijl het daarvoor alleen maar òver hen gegaan was.

Eén van de aanwezigen vroeg Ron om het boek te signeren. Hij ondertekende met de naam Ron, het pseudoniem dat ik voor hem verzonnen had.

Verder lezen:

Spoedassistentie Hoek van Holland, blog over de verschillende functies van het boek
Uitzending van Eén Vandaag met Ron, Annemiek en Esther, drie van de geïnterviewde agenten uit het boek.
Stoere openheid over de strandrellen in Hoek van Holland, blog van Suzanne Geurts
Agenten vertelden voor het eerst hun eigen verhaal, gastblog voor Storyventures

Spoedassistentie Hoek van Holland

2010-08-20T15:20:00.030+02:00

Agenten twijfelden of ze eerst hun vrouw zouden bellen om afscheid te nemen of naar hun pistool te grijpen om hun belagers af te weren. Ze moesten kiezen voor hun eigen leven of hulp aan collega’s in doodsnood. Deze verhalen zijn te lezen in het boek Spoedassistentie Hoek van Holland, dat ik schreef in opdracht van de politie Rotterdam-Rijnmond.

Op 22 augustus 2009 dreef een menigte van een paar honderd relschoppers 46 agenten in het nauw bij het festival Sunset Grooves in Hoek van Holland. Ze kwamen in de donkere duinen terecht naast het festivalterrein, waar de agenten moesten vechten voor hun leven.

De politie Rotterdam-Rijnmond vroeg mij de verhalen van deze agenten op te tekenen. Ik sprak met vijftien mannen en drie vrouwen in diverse rollen en rangen, van surveillant tot commissaris, van buurtagent tot agent van de Bereden Politie, van rechercheur tot centralist van de meldkamer.

Het politiekorps wilde deze verhalen allereerst laten optekenen voor alle eigen medewerkers. De belangrijkste reden daarvoor was dat de strandrellen een collectief trauma vormden voor de organisatie. Nog nooit eerder waren agenten in Nederland zo massaal bedreigd door een menigte relschoppers. Nog nooit eerder had de politie zoveel kogels geschoten om zich te verdedigen. Voor de agenten zelf vormden de gebeurtenissen een persoonlijk keerpunt in hun leven.

Een boek kan helpen bij de verwerking van deze ervaringen, zo was de gedachte. Het moest dan ook vooral een boek worden over het politievak: hoe het is om in extreme omstandigheden je werk te doen en welke gevolgen heeft dat voor werk en persoonlijk leven? De verhalen moeten verplichte kost vormen om over deze gebeurtenissen te praten: binnen het eigen politiekorps, maar ook in andere korpsen, op de politieacademie en bij andere hulpverleners.

Annemiek met haar paard Uggs,
één van de geïnterviewde agenten
(foto EenVandaag)

In de loop van het productieproces bleek dat de verhalen nog diverse andere functies vervullen voor het politiekorps:

1. Verwerking van het trauma
De politie had al ruim aandacht besteed aan traumaverwerking. Toch waren veel agenten gewend om vooral het feitelijke verhaal te vertellen over Hoek van Holland, bijna in de termen van een proces-verbaal. Het boek gaf hen de gelegenheid om over hun emoties te vertellen, hun ervaringen te delen en zo meer grip te krijgen op de gebeurtenissen.

“We hebben de meest idiote dingen meegemaakt. We zijn gewend om ergens de schouders ronder te zetten en verder te gaan. Maar als je het wegstopt, is het nog niet opgeruimd.”
- Patrick (agent)

2. Het perspectief van een collega
Bij traumaverwerking is het erg waardevol om een gebeurtenis te horen of te lezen vanuit het perspectief van een collega of iemand anders die het meegemaakt heeft. Als je een gebeurtenis in je eentje verwerkt, kun je lang over bepaalde details blijven piekeren. Het kan erg waardevol zijn om te vernemen hoe een collega daarmee omgegaan is.

3. Gaten in het geheugen
Diverse agenten konden zich na afloop gedeelten van de avond niet meer herinneren. Een veel voorkomend verschijnsel na een traumatische gebeurtenis. De verhalen helpen om ontbrekende plekken op te vullen. Hoe complexer de gebeurtenis, hoe belangrijker het is om het verhaal compleet te krijgen. Hoe meer handvatten, hoe meer grip je erop krijgt.

4. Steun aan de familie en andere naasten, die de agenten opgevangen hebben.
Gezins- en andere familieleden hebben zelf niet voor het politiewerk gekozen, maar raakten wel diep betrokken bij de nasleep van de strandrellen. Het boek is mede bedoeld als steun in de rug voor het thuisfront.

5. Inzicht in de dilemma’s
Bel ik eerst mijn vrouw om afscheid te nemen of trek ik mijn pistool? Help ik de neergeschoten jongen als mijn eigen veiligheid op het spel staat? Kies ik voor lijfsbehoud of schiet ik mijn collega’s in doodsnood te hulp? De dilemma’s waar de agenten in Hoek van Holland voor kwamen te staan, namen extreme vormen aan. Collega’s die zelf niet bij de gebeurtenissen aanwezig waren geweest, kunnen zich door de verhalen inleven in de situatie en zich afvragen wat zij zelf in zo’n situatie hadden gedaan.

6. IJkpunt in de eigen geschiedenis
Voor agenten van het korps Rotterdam-Rijnmond vormen de strandrellen een ijkpunt in de geschiedenis van hun eigen organisatie. Zij spreken van de periode vóór en na Hoek van Holland. Het boek legt dit ijkpunt vast.

“We kunnen in het korps allemaal vertellen waar we die nacht waren. We zijn in Hoek van Holland een stuk van onze onschuld kwijtgeraakt. Het is goed om dat vast te leggen en dat gevoel te delen.”
- Léon (agent)

7. Een bron van praktijkverhalen
De verhalen laten zien hoe zo’n gebeurtenis ingrijpt in persoonlijke levens, maar ook hoe trauma’s verwerkt worden. Daarmee zijn de verhalen waardevol voor (trauma-)psychologen en HR-deskundigen in organisaties, die ook met traumaverwerking te maken krijgen.
Ook trainers op het gebied van beroepsvaardigheden bij de politie kunnen voortborduren op deze praktijkverhalen. Een chef kan tegen een agent zeggen dat die vaardigheden belangrijk zijn, maar het is nog beter om die boodschap te lezen in het verhaal van een collega, die in Hoek van Holland voor zijn leven heeft moeten vechten.

8. Leerervaringen voor andere politiekorpsen
Wat hoort bij het politievak en wat niet? Hoe maak je in een fractie van een seconde een keuze om al dan niet gericht te schieten? Hoe schakel je om van het voelen van bedreiging en doodsangst naar het geven van hulp? Hoe ga je om met een uitzinnige groep relschoppers? Alle Nederlandse politiekorpsen hebben de gebeurtenissen in Hoek van Holland en de afwikkeling daarvan nauwlettend gevolgd. Zij zijn zich bewust dat ook in hun regio een grote mensenmassa zich tegen de politie kan keren en willen daarop beter voorbereid zijn. De verhalen geven hen daar inzicht in.

9. De agenten krijgen een menselijk gezicht.
Agenten zijn mensen met een gezin, die net zoals ieder ander na hun werk gezond naar huis willen gaan. De verhalen maken duidelijk dat de agenten van vlees en bloed zijn, met alle bijbehorende emoties.
Politieagenten worden altijd afgeschermd en mogen meestal niet hun kant van het verhaal vertellen. Agenten zijn blij dat nu eindelijk het verhaal door de agenten zelf wordt verteld.

"Een jaar lang ging het óver ons. Beweerden mensen dingen alsof ze er zelf bij waren geweest, maar nu is het echte verhaal te lezen.
- Ron (agent)

Boekgegevens:
Spoedassistentie Hoek van Holland. Persoonlijke verhalen van agenten uit het korps Rotterdam-Rijnmond over de strandrellen op 22 augustus 2009.
Interviews en samenstelling: Sigrid van Iersel
Uitgave Politie Rotterdam-Rijnmond, 2010

Verder lezen en kijken:

Uitzending van Eén Vandaag met Ron, Annemiek en Esther, drie van de geïnterviewde agenten uit het boek.
Het boek Spoedassistentie Hoek van Holland, gemaakt in samenwerking met Unit-2 in Leiden.
Boek Spoedassistentie Hoek van Holland gepresenteerd (reportage RTV Rijnmond)

Vertel je kinderen je eigen verhalen

2010-08-11T00:34:00.005+02:00

Lees jij verhalen voor aan je kinderen of kleinkinderen? Prima, maar een verhaal dat je zelf vertelt, is nog veel beter. Dat betoogt de Amerikaanse trainer Sean Buvala, schrijver van het boek Daddyteller.

Buvala houdt een hartstochtelijk pleidooi voor het vertellen van eigen verhalen, zoals te zien is op deze video's op zijn website. Verhalen zorgen voor rechtstreeks contact met je kinderen, zeer waardevol voor het creëren van herinneringen, het overdragen van belangrijke waarden en het opbouwen van een diepe band. Dat doe je niet door je ogen op de bladzijden van een voorleesboek te plakken, maar door je kind(eren) rechtstreeks aan te kijken.

In deze video's legt hij ook uit hoe je dat doet, verhalen vertellen. Door te putten uit het reservoir aan verhalen waar je zelf als kind van genoot, door je lichaam te gebruiken bij het vertellen en vooral door er tijd voor uit te trekken. Zoals de naam van zijn website al duidelijk maakt, is in zijn ogen hierbij een speciale rol weggelegd voor vaders. Maar ook voor moeders, opa's en oma's is het vertellen van eigen verhalen waardevol. Ze zorgen voor herinneringen, die je kinderen zullen blijven onthouden. Ook als jij zelf die verhalen vergeten bent.

Het is jammer dat Buvala voortdurend zo nadrukkelijk zijn boek onder de aandacht brengt, maar afgezien daarvan zijn deze video's van harte aan te raden!

Verder lezen:

Expatkinderen en hun herinneringen
Geef je familieverhaal door
Meer weten over Sean Buvala: www.daddyteller.com

Expatkinderen en hun herinneringen

2010-07-17T10:05:00.006+02:00

Als je verhuist naar een ander land, ben je al je houvast kwijt. Dat geldt zeker voor kinderen. Herinneringen aan dierbare personen en geliefde plekken worden dan extra belangrijk. Hoe je dat doet, staat onder meer beschreven in het recent verschenen boek 'Hoe word ik expat?'

Volwassenen vinden het vaak spannend om - al dan niet tijdelijk - in een ander land te gaan wonen. Het vooruitzicht om nieuwe mensen te ontmoeten, andere dingen te ontdekken en een nieuw land te verkennen is aanlokkelijk. Voor hun kinderen geldt dat vaak niet. Weliswaar vinden zij de verhuizing in het begin ook aantrekkelijk, maar al snel komen zij er achter dat het niet meevalt om uit hun eigen vertrouwde wereld losgerukt te zijn en een nieuwe plek in een groep te veroveren met eigen sociale codes.

Over kinderen van expats schreef ik het hoofdstuk 'Paps ik wil niet weg! voor het boek 'Hoe word ik expat' van Marcel Gansevoort en Irene Herbers. Deze wegwijzer voor expats verscheen deze maand bij uitgeverij Lannoo. Het is een boek vol anekdotes, interviews en reportages geworden, die de lezer inzicht geven in de voor- en nadelen van het expatleven, waaronder dus ook de gevolgen voor de kinderen.

Die gevolgen mogen ouders niet onderschatten, zo is me bij het schrijven van dit hoofdstuk dubbel en dwars duidelijk geworden. Afscheid nemen van de vertrouwde wereld is voor kinderen buitengewoon ingrijpend, zeker als ze ouder worden en voor een groot deel gericht zijn op hun vrienden en vriendinnen. Het bewaren van goede banden met de achterblijvers is dan erg belangrijk. Net als het vasthouden van herinneringen, zodat ze zich in het nieuwe land gemakkelijker thuis kunnen voelen.

Speciaal voor kinderen van expats - maar ook voor andere mensen die herinneringen willen bewaren - zijn er de volgende ideeën:

Voor de heimweemomenten: fotografeer je vriendjes, je familie, je oppas, de juf, de sportclub, de buren en alle andere mensen, die je dierbaar zijn. Maak er een fotoboek van. Vraag iedereen er iets bij te schrijven. Fotografeer ook je huis, je school en andere dierbare plekken.

Neem van iedere plek waar je woont een 'schat' mee, zoals een steen, een potje met zand uit het land of een souvenir. Die schat wordt deel van de historie van de verschillende uitzendingen. Ieder gezinslid kan ook iets speciaals aanwijzen, dat voor hem of haar van waarde is. Die voorwerpen worden onderdeel van de 'heilige collectie' en gaan altijd mee, waar het gezin ook naar toe gaat.

Maak een memoryspelletje van foto's van dierbaren en belangrijke plekken in je woonplaats, zodat je al spelend herinneringen op kunt halen in het nieuwe land.

Noteer de familieverhalen. Leg bijvoorbeeld de verhalen van opa en oma vast om later terug te lezen.

Maak een tijdcapsule. Dit is een bewaarblik of een doos vol documenten en spulletjes, die je begraaft of bewaart op een geschikte plek. Bij terugkomst kun je de tijdcapsule weer openen en je documenten teruglezen. Bewaar bijvoorbeeld een krant of tijdschrift van nu, foto's uit een dag van je dagelijkse leven, een lijstje van je dromen en foto's van je geliefde plekken. Of schrijf een brief waarin je beschrijft hoe je het vindt op school, wat je leuk vindt aan je klas en wat je de komende jaren wilt bereiken.

Nog meer tips om herinneringen te bewaren:

Boek: Hoe word ik expat. Leven en werken in het buitenland: zo is het, zo voelt het. Marcel Gansevoort & Irene Herbers in samenwerking met tientallen expats. Uitgeverij Lannoo Tielt, 2010.

Hoe je een en-toen-verhaal spannend maakt

2010-07-14T11:15:00.000+02:00

Als je een reconstructie van een gebeurtenis schrijft of een levensverhaal op papier zet, is je neiging groot om alle gebeurtenissen in chronologische volgorde op te schrijven. Dat is vaak behoorlijk saai. Kan dat niet wat creatiever? Jazeker!

Verhalen die precies het tijdsverloop volgen van het begin tot het einde, lijken op de verhalen van jonge kinderen: toen gebeurde er dit en toen gebeurde er dat. Voor een verteller is deze vorm overigens vaak goed bruikbaar, want de luisteraar kan het verhaal zo prima volgen. Op papier krijgt het verhaal echter al gauw het karakter van een opsomming. Gelukkig heb je als schrijver veel mogelijkheden om te variëren, omdat je op allerlei manieren ervoor kunt zorgen dat de lezer de draad vasthoudt.

Hoe doe je dat dan? Die kunst kunnen schrijvers afkijken bij filmmakers. Zij denken bij het draaien van een film in losse eenheden, die samen het hele verhaal vertellen: de scènes. Een scène bestaat altijd uit een handeling op één plek (de kajuit, de woonkamer, het tuinhuisje) op één moment (de zomernamiddag, de uitgaansavond). Het heeft altijd een duidelijk begin en een duidelijke eindmarkering.

1. Breek je verhaal op in scènes
Probeer eens of jij je verhaal kunt opdelen in afzonderlijke scènes in plaats van een grote vertelling te schrijven.

Knip de handeling op in afzonderlijke stukken. Elke keer als de personages op een nieuwe plek aanwezig zijn of als er een verandering is in de tijd, begint een scène.
Zorg voor een goede begrenzing van een stukje. Iedere scène moet geopend en gesloten worden. Dat doe je meestal door een nieuwe tijdfase en/of plaats aan te geven. Dat hoef je overigens niet altijd letterlijk doen; je kunt ook suggereren dat er een tijdsprong gemaakt is.
Vraag je af wat de hoofdgedachte is van de scène. Wat is de kern en waarom heb je hem nodig in je verhaal? Wat wil je de lezer duidelijk maken? Wie wint er en wie verliest er? Aan het eind van elke scène moet er iets veranderd zijn. De hoofdpersoon neemt bijvoorbeeld een beslissing of is tot een nieuw inzicht gekomen.

2. Gebruik flashbacks en flashforwards
Als je de scènes uitgeschreven hebt, kun je met deze stukken gaan schuiven. Daarmee bouw je spanning op. Je laat je lezer bijvoorbeeld weten hoe een gebeurtenis afloopt (een flashforward), maar onthult pas stap voor stap hoe het zo gekomen is. Of je schuift een terugblik in je verhaal, die een verklaring geeft voor iets wat in het heden gebeurt (flashback). Als je binnenkort een film bekijkt, kijk dan eens bewust hoe de regisseur dit bij de verfilming heeft aangepakt.
Maak dat schuiven van scènes vooral niet te ingewikkeld. Als je de vaste tijdsvolgorde doorbreekt, eis je veel van een lezer om de draad vast te houden. Ga er dus terughoudend mee om.

3. Zorg voor een ouverture
Besteed speciale aandacht aan de vraag welke scène je aan het begin zet. Denk daarbij eens aan de opbouw van een klassiek muziekstuk. De componist laat de luisteraar in de opening vaak het thema horen van het muziekstuk in een eenvoudige vorm. Het is een soort warmmakertje voor de rest van het muziekstuk. De componist geeft een belofte af en zet de toon.
Dat kun je ook met een geschreven stuk doen. De eerste scène bevat in beknopte vorm het belangrijkste dilemma of het meest spannende element van de rest van het verhaal. Een symbolische anekdote is ook mooi. De hoofdpersoon staat bijvoorbeeld altijd vooraan als er iets te beleven is. De eerste scène verhaalt hoe de jongen bij de zwemles meteen in het diepe springt, terwijl de andere kinderen van de klas eerst hun zwembandjes aandoen.

4. Kies een passend einde
Het einde van het verhaal vraagt er vaak om dat het centrale thema nogmaals terugkomt of afgerond wordt. De lezer verwacht een soort conclusie. Bij een waargebeurd verhaal komt de hoofdpersoon in de slotscène meestal tot een nieuw inzicht of trekt hij een conclusie uit de gebeurtenissen.

En toen kwam er ook een einde aan dit artikel. Maar niet voordat ik je aanmoedig om zelf eens te spelen met de volgorde van je verhaal of artikel. Het wordt er een stuk lezenswaardiger van!

"Ik schrijf zo snel, omdat ik benieuwd ben naar de afloop."
- Simon Vestdijk

Verder lezen:

De geheime kracht van noteren

2010-05-20T16:12:00.010+02:00

Het schrijven van je persoonlijke verhaal heeft bijzondere krachten. Je verhaal krijgt een structuur en mede daardoor krijg je meer grip op de situatie.

Laatst interviewde ik de 25-jarige Joost, die als agent de rellen in Hoek van Holland had meegemaakt. Voor hem een traumatische gebeurtenis, die grote impact had op zijn leven. Hij kreeg het advies om zijn ervaringen van zich af te schrijven. Maar in de wereld waarin Joost leeft – trancemuziek, uitgaan, niet denken maar doen – geldt schrijven als flauwekul.

Toch besloot Joost zijn verhaal op papier te zetten. Daarmee zou hij lotgenoten kunnen helpen die hetzelfde meegemaakt hadden, bedacht hij zich. Ter gelegenheid van mijn interview met hem stuurde hij me het resultaat toe. Het was een huiveringwekkend verhaal, dat mij diep trof.

"Ik wilde hier weg! Ik wilde wakker worden! Ik wilde niet doodgaan!"
- Joost in het boek Spoedassistentie Hoek van Holland (uitgave Politie Rotterdam-Rijnmond)

Het schrijven van je persoonlijke verhaal heeft een bijzondere werking. Talloze wetenschappelijke onderzoeken bevestigen dat schrijven goede resultaten opleveren bij mensen die kampen met psychologische pijn en rouwverwerking. Deelnemers met een traumatische ervaring die dagelijks over hun gedachten en gevoelens schreven, voelden zich na afloop veel beter dan deelnemers die alleen over hun ervaringen gepraat hadden met een hulpverlener.

Wat is dat toch, die bijzondere kracht van het opschrijven van je belevenissen? Daar zijn de volgende redenen voor te geven:

Schrijven geeft een structuur. Vanuit een psychologisch perspectief zijn denken en schrijven twee verschillende dingen. Denken kan wat chaotisch of warrig zijn. Schrijven daarentegen moedigt je aan om een verhaallijn te maken. Je zet een structuur neer, die je helpt om gebeurtenissen in een kader te plaatsen.

Een geschreven verhaal blijft bestaan. Schrijven helpt je om ideeën en denkbeelden expliciet te maken en vast te leggen. Als een idee op papier staat, bestaat het ook buiten jou zelf. Je eigen gedachten kunnen vervagen en veranderen, maar een tekst op papier blijft altijd dezelfde tekst. Dat helpt je bijvoorbeeld als je na enige tijd de tekst nog eens terugleest.

Wat betekent dat voor jou?
Ben je bezig om je eigen (levens-)verhaal op papier te zetten of overweeg je om dat te gaan doen? Wil je pijnlijke ervaringen opschrijven of juist je toekomstige leven in kaart brengen? Bedenk dan dat je daarmee niet alleen je persoonlijke verhaal vastlegt - voor jezelf of toekomstige lezers - , maar dat het ook jezelf zal helpen om je gedachten te ordenen en je eigen verhaallijn te ontdekken.

Kortom, een verhaal is de meest natuurlijke en gemakkelijke manier om onze kennis en ervaringen te ordenen. Dat ontdekte ook Joost, die aanvankelijk een grote weerzin tegen het schrijfwerk had. Hij wilde namelijk gewoon verder met zijn leven en verder geen gezeur aan zijn hoofd. Achteraf zegt hij dat het schrijven van dit verslag hem zeer geholpen heeft bij de verwerking van de traumatische gebeurtenis. Die gebeurtenis had namelijk veel meer impact dan hij had voorzien.

Joost heeft meerdere malen de eerste versie aangepast, aangevuld en herlezen. Dat hielp hem om de gaten in zijn geheugen langzaam op te vullen. Bovendien kon hij het verslag naar familie en bekenden sturen. Zo hoefde hij niet telkens opnieuw het pijnlijke verhaal te vertellen. Want als hij er alleen maar over had gepraat had, zou dat verhaal steeds korter zijn geworden.

"Ik weet nooit wat ik ergens over denk.
Totdat ik lees wat ik erover heb geschreven."
- William Faulkner

Verder lezen:

Structuur aanbrengen in herinneringen
Een serie anekdotes is nog geen verhaal
Spoedassistentie Hoek van Holland: boek over dilemma's en doodsnood

Waarom Shakespeare in Stratford de hoofdrol speelt

2010-05-12T08:51:00.017+02:00

Het leven van William Shakespeare spreekt ons na vier eeuwen nog steeds tot de verbeelding. En dat is zeker niet alleen omdat hij beroemde toneelstukken schreef.

Williams vader maakte handschoenen van dun leer; zijn moeder kwam van een boerderij in Wilmcote, een dorpje vijf kilometer verderop. Zijn vrouw Ann kwam ook uit een boerenfamilie, waar de meiden 's nachts in de gezamenlijke slaapruimte op een verhoging lagen. Zo genoten ze enige bescherming tegen landarbeiders en ander manvolk, die 's nachts met de vrouwen rommelden. Evengoed verwekte William als 18-jarige jongeman een baby bij de 26-jarige Ann, waarna er getrouwd moest worden.

Het is wonderbaarlijk dat wij dit soort details weten over het leven van een man en zijn familieleden uit de zestiende eeuw. Maar het gaat dan ook over William Shakespeare (1582-1616), die al tijdens zijn leven beroemd werd met zijn toneelstukken en gedichten. Vorige week brachten we een bezoekje aan zijn geboorteplaats Stratford on Avon in Engeland. Daar zijn maar liefst vijf huizen bewaard gebleven, waar hijzelf en zijn verwanten gewoond hebben.

De gidsen in deze huizen grijpen het levensverhaal van de toneelschrijver dan ook aan om meteen het leven van de gewone mensen in de zestiende eeuw uit de doeken te doen. Als we zijn geboortehuis zien en zelf het weggetje lopen naar de boerderij waarin Ann opgroeide, is het niet moeilijk om ons in hun leven te verplaatsen. Het leven van één hoofdpersoon ontsluit daarmee een belevingswereld van een heel Engels dorp.

De Britten zijn er bijzonder goed in om huizen, musea en andere bezienswaardigheden het persoonlijke verhaal tot leven te wekken. Overal tref je gidsen aan, die je spannende verhalen vertellen over de personen die deze plekken eerder bevolkten. En als er geen gids is, dan is het wel een voorstelling met licht, beelden, geluiden en geuren. In het Romeinse badhuis van Bath maak je als bezoeker bijvoorbeeld kennis met een legioensoldaat, die hier gelegerd was in de Romeinse tijd.

Daarmee troffen de Britten doel bij ons als bezoekers, want wij weten bij thuiskomst nog heel wat van deze verhalen te herinneren. Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat mensen emotioneel veel meer geraakt worden door een individu dan door iets abstracts en groots. Mensen doneren bijvoorbeeld veel meer geld als ze daarmee één mens in nood kunnen helpen dan als er een half volk sterft van de honger. In 1987 doneerden mensen 700.000 dollar om een baby te redden die in een waterput in Texas was gevallen. Het gaat er altijd om of je jezelf met het lot van die ene persoon kunt verbinden.

Dus ben je zelf bezig met het schrijven van een speech? Verzorg je een rondleiding langs een expositie? Of schrijf je een historisch verhaal? Vertel dan net als de vertellers in Stratford on Avon je verhaal vanuit het perspectief van één persoon en raak de toehoorders in hun hart. Shakespeare als toneelschrijver wist daar trouwens alles van.

"De hele wereld is een schouwtoneel en de mensen zijn maar acteurs."
- William Shakespeare

Verder lezen over historische verhalen:

Vijfstappenplan voor meer focus

2010-04-13T10:14:00.009+02:00

Foto HerrSchmidtnet

Wie gaat interviewen, speuren en zoeken naar persoonlijke verhalen, verzamelt al snel een overvloedige hoeveelheid materiaal. Vind daar maar eens de rode draad in. De vijf stappen in dit artikel helpen je daarbij.

Interessante quotes, tot de verbeelding sprekende verhalen en interessante achtergrondinformatie. Wie aan de slag gaat met een levensverhaal, een achtergrondreportage of een ander verhaal herkent onmiddellijk het probleem: een overvloed aan mooi materiaal. Er is bovendien een aanzienlijke kans dat er allerlei ingrijpende levensgebeurtenissen de revue passeren. Sommige levensverhalen zijn overvol met geboorten, ziekten, overlijden, afgedwaalde familieleden, nieuwe partners en noem maar op.

Al snel dreig je bedolven te raken onder de lawine aan informatie. En wat voor de schrijver geldt, is zeker van toepassing op de toekomstige lezer: die kan er al snel geen touw meer aan vast knopen. De schrijver moet dus zorgen voor een stevige rode draad, die de lezer op een gemakkelijke en logische manier door die geweldige hoeveelheid aan materiaal leidt.

Het grote geheim van goed schrijven is één onderwerp kiezen. Geen zijpaadjes dus; niet toegeven aan de drang om compleet te willen zijn. Dat is dus veel schrappen en kiezen. Die ene rode draad, daar gaat het over. Zonder focus op een centraal thema ontstaat er nooit een meeslepend verhaal.

Hoe doe je dat? Met deze vijf stappen help ik je op weg.

Stap 1: Kies
Schrijf eerst de ruggengraat van je verhaal op. Wat is het achterliggende thema van het verhaal?
Toets daarna voortdurend of een anekdote bijdraagt aan de ontwikkeling van dat thema. Waarom heeft de gebeurtenis zo plaatsgevonden en niet anders? Vertelt het iets over je hoofdpersoon of over de manier waarop hij/zij in het leven staat?

Stap 2: Schrap
Overdadige details leiden alleen maar af. Het is beter iets weg te laten en het zo scherp mogelijk te stellen. Bij het schrijven betekent dat vaak dat je de mooiste formulering of de meest indringende anekdote weg moet halen.
Ja, snijden doet pijn, maar meestal wordt de tekst er sterker door. Kill your darlings, noemen schrijvers dat. Het belangrijkste gereedschap van een schrijver is de deleteknop.

Stap 3: Duid
Een ontwerper van een logo kan maar één ding kiezen. Daarin kan hij nooit alle ins en outs van een bedrijf laten zien, maar wel door één goedgekozen symbool de kern treffen. Ook een schrijver gaat op zoek naar zo’n symbool. Daarvoor ga je op zoek naar een betekenisvol detail, dat je uitvergroot. Is je hoofdpersoon een durfal die ogenblikkelijk ergens aan meedoet? Het verhaal dat zij als zesjarig meisje als enige kind bij de zwemles in het diepe durfde te springen is dan zo’n sprekend detail.

Stap 4: Schaaf
Laat een stuk even liggen en ga er daarna met het fijne pennetje doorheen. Vraag jezelf niet af wat je nog toe kunt voegen, maar wat je weg kunt halen om het stuk sterker en levendiger te maken. Haal alle overbodige woorden en zinnen eruit. Lees hierover verder in het stuk Ontkrul je tekst.

Stap 5: Vertel
Heb je toch nog moeite om in de veelheid van materiaal de juiste keuzes te maken? Praat er met iemand anders over. Al vertellend is het gemakkelijker om tot de kern te komen. Schrijf daarna in spreektaal je verhaal op.

Kortom, je hoeft niet te verzuipen in de veelheid van materiaal. Na het doorlopen van deze vijf stappen weet je precies wat je moet doen om tot de kern te komen en de rode draad te vinden.

“Wie zich niet kan beperken, kan niet schrijven.”
- Nicolas Boileau, Frans dichter

Meer lezen over het vinden van de rode draad in jouw verhaal:

Postume portretten in woord en beeld

2010-04-12T12:10:00.017+02:00

Het Uitvaartwezen - vakblad voor uitvaartprofessionals - besteedt deze maand aandacht aan de herinneringsboeken van Verhaallijnen en andere postume portretten. Hieronder het volledige artikel, geschreven door José Vorstenbosch.

Postume portretten in woord en beeld
Van herinneringsboek tot videofilm

Een gedenkboekje van de uitvaart, een levensverhaal in boekvorm of een videoportret: het zijn nieuwe manieren om de herinnering aan een overledene levend te houden. Nabestaanden kunnen kiezen uit diverse soorten postume portretten met verschillende prijskaartjes.

Grote uitvaartondernemingen als Monuta en Yarden hebben herdenkingssites in het leven geroepen, waarop mensen een overledene virtueel kunnen gedenken. DELA, die eerder met Telegraaf Media Nederland deelnam aan de website Respectance, is daar echter alweer uitgestapt. Volgens Martin Kersbergen, manager corporate communicatie, heeft dat twee redenen. “Getalsmatig worden er maar weinig profielen aangemaakt. Daarnaast gebruiken mensen de site vooral als een plek om te condoleren, terwijl die eigenlijk bedoeld is om een monument voor de overledene op te richten.”
Hij bedoelt daarmee een herdenkingspagina (Tribute) met tekst, foto’s, filmpjes en muziek. Volgens Kersbergen was het nog te vroeg voor een dergelijk initiatief: de meeste nabestaanden zitten in een leeftijdscategorie die over het algemeen niet zoveel affiniteit heeft met moderne communicatievormen.

Herinneringsboeken
Condoleance, een condoleancesite bij uitstek, is in 1998 na de cafébrand in Volendam door Uitvaart opgericht en gedenkt naast ‘gewone’ Nederlanders publieke personen. Sinds kort kunnen mensen via deze site ook een boekje maken van de condoleanceberichten, aangevuld met andere teksten en foto’s. Een vergelijkbare dienst biedt Persoonlijk Requiem, de herdenkingssite van uitvaartorganisatie Requiem. Een redacteur helpt bij het samenstellen van een herinneringsboek, waarin condoleances, foto’s en uitvaartteksten opgenomen kunnen worden
Niet alleen herdenkingssites, ook particuliere ondernemers begeven zich op de markt van moderne herinneringsdocumenten. Zo geeft Alca Boek de uitvaartdienst uit in een in leer gebonden boek. Nabestaanden kunnen daarin op elk gewenst moment nalezen wat er tijdens de uitvaart gezegd is. En Annemarie Paalvast van Papaver Gedenkboeken besloot gedenkboeken te gaan maken. Paalvast was eerder werkzaam bij een commerciële uitgeverij. Ze volgde de opleiding tot uitvaartverzorger en besloot het beste van deze twee werelden te combineren door gedenkboeken te gaan maken. Haar boeken beperken zich meestal niet tot de uitvaartdienst, maar worden aangevuld met teksten - uitspraken, verhalen, gedichten - en foto’s. Zo ontstaat een mooi aandenken, dat volgens Paalvast tevens bijdraagt aan de rouwverwerking. “Een gedenkboek kan ervoor zorgen dat mensen niet in het verdriet blijven hangen, maar terugdenken aan de mooie dingen uit het leven van de overledene.”

Gratis downloaden
Uitvaartondernemingen tonen wel interesse in herinnerings- of gedenkboeken, maar zijn vaak sceptisch over de kosten. Paalvast: “Als je zelf naar het Kruidvat gaat om een boek te maken, ben je natuurlijk goedkoper uit. Door mijn ervaring met uitgeven, vormgeven en fotograferen kan ik een stijlvol én professioneel boek maken. Mensen realiseren zich vaak niet dat daar de nodige uren in gaan zitten. Ik ben nog aan het zoeken naar een manier om het voor meer mensen betaalbaar te maken.”
Wie wel zelf aan de slag wil, kan terecht op de website van Bureau Funale van Titia Liese om een format voor een herinneringsboek te downloaden. Liese gebruikt dit systeem bij workshops voor mensen die als kind een ouder hebben verloren. De motivatie om anderen aan een doe-het-zelfpakketje te helpen, komt voort uit haar eigen verleden. “Mijn moeder is overleden toen ik acht jaar was. Mijn vader heeft voor mij een herinneringsboekje over haar gemaakt, met teksten, foto’s, kaarten die ze mij geschreven had en een lapje van de zomerjurk die ze als laatste gedragen had. Door mijn werk weet ik wat het voor mensen betekent als er nooit over zo'n verlies gepraat wordt. Maar mijn vader heeft er alles aan willen doen om de herinnering aan mijn moeder levend te houden. De waarde van een herinneringsboekje geef ik graag door."

Waardevol beeld
Ook Sigrid van Iersel van Verhaallijnen maakt, naast levensverhalen en andere journalistieke producten, herinneringsboeken van overledenen. Op basis van gesprekken met mensen die de persoon in kwestie goed gekend hebben, eventueel aangevuld met foto’s en documenten, bundelt zij de herinneringen.
Het maken van zo’n boek kan ook volgens Sigrid een bijdrage leveren aan het verwerkingsproces. “Door ermee bezig te zijn, wordt vaak helder wat iemand voor je heeft betekend. Zo heb ik een boek gemaakt voor een jonge vrouw, die haar overleden vader niet echt goed gekend had omdat ze nogal met hem botste. Door met haar moeder en broers en zussen van haar vader te praten, heb ik een beeld van hem kunnen schetsen dat voor haar heel waardevol was. Ze ontdekte dat haar vader ergens voor stond en meer te vertellen had dan ze dacht.”
Anders dan bij portretten van levenden is een herinneringsboek eerder een bundeling van verhalen over één persoon. Dat maakt het samenstellen van zo’n boek juist bijzonder, vindt Van Iersel. “Je kent de hoofdpersoon niet, dus moet je volledig afgaan op documenten en verhalen van anderen. Mensen kijken op verschillende manieren naar iemand. Daar ga ik niet tussen zitten.”
Dat niet iedereen zo’n herinneringsboek kan betalen of het geld ervoor over heeft, realiseert ze zich wel. “Omdat ik het heel zorgvuldig aanpak, gaat er veel tijd in zitten en dat maakt het vrij kostbaar.”

Postuum videoportret
Dinne van der Vlis van Stories of Your Life gaat al net zo gedegen te werk. Zij maakt echter geen levensverhalen in papiervorm, maar videoportretten van mensen. Naast een kort portretje met bijvoorbeeld foto’s, muziek en poëzie, dat tijdens de uitvaart kan worden vertoond, gaat het onder meer om postume portretten van een overledene. Dergelijke verzoeken komen meestal rond één jaar na het overlijden. “Dat heeft te maken met een bepaalde fase in de rouw. Je probeert de overledene vast te houden, maar op een gegeven moment zit je met een doos foto’s op je schoot en ontglipt die persoon je toch. Dan ontstaat vaak de behoefte aan een herinneringsdocument.”
De videoportretten die Van der Vlis maakt, zijn telkens weer anders, afhankelijk van de gememoreerde persoon, de tijd die ervoor genomen wordt, de wensen en het aandeel van de klant. “Vorig jaar heb ik een film gemaakt over een jong gestorven man, waar ik anderhalf jaar over gedaan heb. Uiteindelijk werden het twee films, een portret van een uur en nog een klein filmpje voor de kinderen. In de grote film kwamen zijn ouders, zus, werkgever, muziekvriend en lievelingsneefje aan het woord en zaten verschillende fragmenten uit familiefilms. Het was een volwaardige portretdocumentaire.”
Van der Vlis probeert ook mensen met een smalle beurs tegemoet te komen. “Een vrouw maakte tijdens het opruimen van de spullen van haar overleden moeder zelf filmpjes en legde een gesprek met haar zus vast. Voor haar heb ik alleen de montage van dit materiaal gedaan. Dat was een prima én een betaalbare oplossing.”
Zijn uitvaartondernemers genegen haar bijzondere product aan te prijzen? “Mijn informatie zit wel in de inspiratiemappen. Maar ik moet het toch vooral hebben van aandacht in de media en van mond-tot-mond reclame.”

Meer weten over mijn herinneringsboeken? Lees hier verder:

Ontkrul je tekst: 10 tips voor eenvoudig schrijven

2010-04-11T19:28:00.008+02:00

Foto Jan Glas

Schrijvers hebben de neiging om hun tekst te versieren met krullen en slingers. Terwijl de tekst van een waargebeurd verhaal meer tot de verbeelding spreekt als die zo eenvoudig mogelijk is.

Vind je het lastig om te beginnen met schrijven? Denk je dat het te moeilijk is voor jou? Wellicht heb je ooit het idee gekregen dat schrijven iets verhevens is. De verleiding om aan mooischrijverij te doen, ligt dan op de loer. Dat leidt tot omslachtige zinnen. Veel herhaling. Barokke woorden en zinsnedes.

Voor wie écht een sprekende tekst wil schrijven, heb ik goed nieuws. Hou het zo eenvoudig mogelijk en gooi alle dikdoenerij overboord. Teksten worden er helderder en sterker van. Hieronder lees je tien tips om eenvoudiger en dus gemakkelijker en toegankelijker te schrijven.

1. Schrijf alsof je praat
Houd een vriend of buurman in gedachten en schrijf alsof je tegen hem praat. Het helpt je om concreet te blijven en niet te verzanden in omslachtig taalgebruik. Klinkt het toch als schrijftaal? Dat is een aanwijzing om je tekst te herschrijven.

2. Hou het simpel
Kies gemakkelijke, korte en begrijpelijke woorden. Laat dure, ingewikkelde en potsierlijke woorden achterwege.

3. Bondig is beter
Korte alinea’s zijn gemakkelijker om te lezen. Je hersenen nemen informatie gemakkelijker op als het in kleinere stukken gepresenteerd wordt. Iedere alinea bevat één hoofdzin; de rest is de uitwerking daarvan. Maak ook je zinnen niet te lang. Hoe korter, hoe gemakkelijker te begrijpen en te lezen.

4. Schrijf actief
Mijd zoveel mogelijk de lijdende vorm. Dus niet: 'het boek wordt geschreven door hem' maar 'hij schreef het boek'.

5. Haal overbodige woordjes weg
Woorden als zeer, weinig, soms, meestal en tamelijk voegen geen betekenis toe. Ze kunnen net zo goed weg. Andere voorbeelden van lege woorden zijn: huidige, momenteel en in feite. Op vulling zit een lezer niet te wachten.

6. Val niet in herhaling
Schrijvers willen hun boodschap vaak in diverse varianten kwijt om het zo te benadrukken. Ze zeggen hetzelfde op verschillende manieren. En nog een keer om extra duidelijk te maken wat hun punt is. (Je lezers zijn ondertussen in slaap gevallen).

7. ‘Hij zei’ is genoeg
Gebruik alleen de formulering zei hij bij het uitschrijven van een dialoog of laat het helemaal weg. Woorden als zuchtte, stelt, voegt toe of varianten daarop klinken gekunsteld. Bovendien leiden ze de aandacht af van de uitspraken van de hoofdpersonen. Geef je hoofdpersonen spannende citaten en blijf zelf als schrijver op de achtergrond.

8. Laat de feiten spreken
Presenteer de tekst zo ‘sec’ mogelijk en laat de feiten voor zichzelf spreken. Dat geldt bij uitstek voor emotionele passages. Een zin als ‘zij vecht tegen haar tranen’ maakt het artikel kapot. Beschrijf liever wat je bij haar ziet en laat de lezer zelf conclusies trekken.

9. Vermijd het zinloze detail
Gebruik alleen strikt relevante informatie. Haal zinloze details weg, ook al zijn ze nog zo mooi. Die zorgt voor onnodige afleiding, want de lezer zoekt overal iets achter. De schrijver W.F. Hermans vond dat in een roman alleen een mus van het dak mag vallen als dit voorval ingrijpende gevolgen heeft. In een waargebeurd verhaal geldt hetzelfde.

10. Schrap
Schrap. En schrap weer. Laat alleen die woorden staan die echt iets toevoegen aan het verhaal. Het schrappen gaat het gemakkelijkst als je de tekst na het schrijven eerst een paar dagen weglegt. Het is dan gemakkelijker om kritisch te zijn en overbodige stukken weg te halen. Ook helpt het om je tekst hardop voor te lezen. Struikel je over bepaalde woorden of zinsneden? Herschrijf die dan.

Verder lezen:

Het geheim van schrijven met minder moeite

2010-03-17T16:21:00.010+01:00

Foto Tom Swift

Schrijven is voor veel mensen een zware klus. Terwijl het zo eenvoudig is om te schrijven met minder moeite: breek je schrijfopdracht in kleine stukjes.

Maak een opstel over een onderwerp waar je nauwelijks iets van af weet. En spreek tijdens het schrijven je gedachten hardop uit. Dat was de opdracht waarmee wij als eerstejaars studenten Nederlands op pad gestuurd werden. Terwijl ik hardop nadacht en zinnen noteerde, moest een medestudent mijn schrijfgedrag observeren, mijn uitspraken op een bandje opnemen en later een analyse maken van mijn schrijfstrategie. Vervolgens keerden we de rollen om en bestudeerde ik haar aanpak.

Achteraf gezien was het een behoorlijk valse opdracht, want we gingen massaal de mist in. En dat terwijl de meesten van ons dachten dat ze best een aardig opstel konden schrijven. Studenten Nederlands immers! Maar uit de analyses die wij van elkaar maakten, bleek dat iedereen enorm had zitten zwoegen. Minstens zo ontluisterend: niemand had een briljant stuk geproduceerd.

Het werd al snel duidelijk hoe dat kwam. Vrijwel iedereen was meteen begonnen met schrijven. Van een brainstorm-in-je-eentje hadden we nog nooit gehoord. Daarna piekerden we langdurig op een geweldige beginzin en begonnen we vele malen opnieuw. Zin na zin krasten we door. We maakten ons ondertussen hevige zorgen over onze schrijfstijl en de juiste spelling. Al met al groeide de frustratie en verdween de lust tot verder schrijven.

Ik was ook gefrustreerd, maar deze opdracht heeft mij wel voor goed de ogen geopend. Waar het mis ging, is dat we in één keer een perfect stuk uit onze pen wilden laten vloeien. We voerden vele taken tegelijkertijd uit: ideeën vormen, richting zoeken, schrijven en eindredigeren. Dat is veel te veel voor ons brein. Geen wonder dat we de schrijfopdracht zo verschrikkelijk moeizaam vonden.

Een schrijfopdracht kun je veel beter opdelen in kleine stukjes. En dat geldt ook voor allerlei andere creatieve opdrachten, weet ik inmiddels. Dat werkt zo:

1. Verzamel informatie
Ga praten met andere mensen, doe onderzoek op internet, sla je aantekeningenboekje erop na en onderneem andere activiteiten om informatie te verzamelen. Komen eerste gedachten bij je op over de tekst? Schrijf ze alvast op, want dan heb je een beginnetje.

2. Schrijf je tekst uit in een ruwe vorm
Schrijf in losse stukjes zonder je te bekommeren om inleiding, kern of slot.

3. Verfraai, vereenvoudig en verbeter
Maak een logisch geheel van de ruwe tekst. Kies voor één focus en schrap alles wat overbodig is. Wijd je aan mooi schrijven: zoek naar betere formuleringen, voeg aantrekkelijke voorbeelden toe en gebruik aansprekende woorden.

4. Zet de puntjes op de i
Controleer nogmaals de gebruikte informatie op juistheid, let op de spelling, lees (hardop) na of de zinnen goed lopen, verfraai en verduidelijk. Bevat de tekst nog steeds één centraal onderwerp? Is het hele stuk in dezelfde stijl geschreven?

5. Controle
Vraag iemand anders om je schrijfwerk na te lezen. Een ander ziet altijd dingen in je tekst, die je zelf over het hoofd ziet. Begrijpt je meelezer alles?

Sinds ik op deze manier heb leren schrijven, is het voor mij vele malen makkelijker geworden. Het hoeft niet in één keer goed; liever niet zelfs. En nu zou ik zo graag willen dat op de basisscholen en middelbare scholen deze boodschap alvast uitgedragen wordt aan leerlingen. Zodat zij in alle gemoedsrust een opstel kunnen schrijven in de verwachting dat het al schrijvend en schrappend vanzelf goed komt. Het kan toch niet de bedoeling zijn dat je eerst een universitaire studie moet volgen om daar achter te komen.

"Ik begrijp niets van schrijvers die klagen dat schrijven zwaar werk is. Je kunt er toch bij blijven zitten?"
- Simon Vestdijk

Nog meer schrijftips:

Gebruiksaanwijzing voor emoties

2010-03-11T13:45:00.006+01:00

Niets is lastiger dan te schrijven over emoties, zeker als het de gevoelens van anderen zijn.

Als je het te zwaar aanzet, produceer je een tranendal dat eerder op iemands lachspieren werkt. Ben je spaarzaam met emoties, komt de diepere laag van het verhaal niet over het voetlicht. Hoe moet het dan wel?

Maar eerst beginnen bij het begin. Want waarom zou je over emoties schrijven van mensen in reportages, interviews of levensverhalen? Omdat iedereen geïnteresseerd is in menselijke emoties. Verhalen over blijdschap, angsten, woede en verdriet zijn universeel en boren een diepere laag aan bij mensen. Emoties zorgen daarmee voor betrokkenheid en brengen mensen werkelijk in beweging.

Tegelijkertijd worden emoties gemakkelijk goedkoop en plat, zeker nu in onze beeldcultuur te pas en te onpas onze gevoelens bespeeld worden om de aandacht te trekken. Emoties moeten authentiek zijn en niet aangezet. Dan pas zijn ze ook geloofwaardig.

Voor schrijvers is het niet gemakkelijk de goede balans te vinden. Een gerenommeerde auteur als Renate Dorrestein heeft er bijvoorbeeld lang mee geworsteld. In haar eerste boeken was ze zo benauwd om voor sentimenteel versleten te worden, dat ze zich verre hield van emoties. Zodra het gevoelig dreigde te worden, vielen haar personages in het water of deden iets anders geks.

Zolang het over het schrijven over je eigen gevoelens gaat, kun je de plank nauwelijks misslaan. Geen grotere expert over je eigen gevoelsleven immers dan jezelf. Schrijf je over de emoties van anderen, zit er maar één ding op: less is more. Een verhaal dat sec opgeschreven is, komt dieper binnen dan een verhaal waarin veel benoemd wordt en waarin emoties zwaar aangezet worden.

1. Benoem niet alles

Op dramatische momenten in hun verhaal zorgen grote romanschrijvers voor zo min mogelijk geluid. Lees maar eens de zelfmoordscene van Emma Bovary in het boek Madame Bovary van Gustave Flaubert. Suggesties die tussen de regels door gedaan worden, geven verhalen extra kracht.

Diepe emoties schuilen namelijk vaak in wat er níet gezegd wordt. In het boek Taskforce Uruzgan van Noël van Bemmel vertellen militairen over hun ervaringen in Afghanistan. Luitenant Silvy Toele krijgt in Uruzgan te horen dat haar moeder in Nederland kanker heeft. Daar zegt ze geen woord over tegen haar collega’s. In plaats daarvan vertelt ze: “Ik stel voor om ijskoffie te halen bij die nieuwe koffietent van de Canadezen, Tim Horton. We noemen die tent altijd Tim Horney.”

De onderkoelde reactie met die typerende soldatenhumor zegt de lezer genoeg.

2. Tell, don’t yell

Vertellers gebruiken vaak zinnen als 'Dat heeft diepe indruk op mij gemaakt' of ‘Toen kreeg ik de tranen in mijn ogen’ als ze over een emotionele gebeurtenis praten. Laat dit soort zinnen in de uitgeschreven versie van het verhaal zo veel mogelijk achterwege. Laat liever de lezer meevoelen waarom het diepe indruk heeft gemaakt op de hoofdpersoon. Geef een feitelijke beschrijving van de gebeurtenissen. Hoe feitelijker je iets beschrijft, hoe meer impact.

3. Gebruik eigen beelden

Verhalen over heftige gebeurtenissen zitten vaak vol cliché's. Vind zoveel mogelijk eigen beelden om algehele ontreddering of geluk te vatten. De kunst is om in twee of drie zinnen met originele bewoordingen de wanhoop of de vreugde te beschrijven

“Richt de juiste emotie op de juiste persoon, op de juiste plaats, op het juiste moment en in de juiste mate."

- Aristoteles

Verder lezen:

Hoe we ons eigen levensverhaal vervormen en vergeten

2010-02-25T09:19:00.002+01:00

Foto: Labguest

Het geheugen is een raadselachtige opslagplaats van herinneringen. Zijn we eigenlijk wel in staat om een waarheidsgetrouw levensverhaal te vertellen?

Het autobiografische geheugen is het deel van ons geheugen, dat de kroniek bijhoudt van ons leven, van onze prilste herinneringen tot het moment waarin je nu verkeert. Dat geheugen is nogal grillig: het verdraait, laat weg of geeft kleine gebeurtenissen naar verhouding een veel te zwaar gewicht. Douwe Draaisma formuleert het prachtig in zijn boek 'Waarom het leven sneller gaat als je ouder wordt':

"Het is alsof de aantekeningen van je leven door een ongezeglijke notulist laat maken, die er zijn eigen interesses op nahoudt, die minutieus vastlegt wat je liever was vergeten en bij de glorieuze momenten doet alsof hij ijverig aan het schrijven is, maar heimelijk al lang de dop op de pen heft geschroefd."
- Douwe Draaisma

Herinneringen groeien met ons mee. We praten met andere ogen over onze jeugd dan twintig jaar geleden. Bij het ophalen van herinneringen vertellen we bovendien graag een samenhangend verhaal. Dingen die daarbuiten vallen of reacties die niet overeenkomen met ons zelfbeeld, kieperen we overboord.

Ook hebben we een bijzondere voorkeur voor het vertellen van de dingen die we voor het eerst beleefden: de eerste liefde, de eerste keer zelfstandig op vakantie en de eerste dag op je werk. Juist omdat ze nieuw zijn, maken ze de meeste indruk en worden dus goed onthouden. Bovendien vormen deze gebeurtenissen vaak onze persoonlijkheid.

In de meeste levensverhalen ligt dan ook de nadruk op de periode tussen de 15 en 25 jaar: de jaren dat we alles uitproberen en richting geven aan ons leven. De gebeurtenissen die daarna volgen, zijn vaak een herhaling van zetten. Die kunnen we bij het vertellen net zo goed weglaten.

Volgens Douwe Draaisma is bij het verzamelen van herinneringen een soort regisseur aan het werk, die inzoemt op cruciale scenes en op zoek is naar een rode draad.

"Herinneringen ordenen zich in thema's, motieven, verhaallijnen. Ze komen gaandeweg in het gelid van een ontwikkeling te staan. Wat iemand vertelt over zijn herinneringen aan zichzelf of aan anderen, is gericht tot een publiek, en is daarmee al niet meer de kale registratie van de gebeurtenis zelf."
- Douwe Draaisma

Mensen zijn dus voortdurend bezig hun leven te interpreteren. En dit vind ik het mooie van het menselijke brein: al tijdens het opdiepen van herinneringen maken we er een verhaal van.

Verder lezen over de rol van verhalen bij herinneringen:

Lastig artikel? Kijk naar romanschrijvers

2010-02-22T09:03:00.007+01:00

Foto: Starbuckguy

Een vage toekomstvisie, taboes of een gebrek aan interviewkandidaten: herkenbare problemen voor de bedrijfsjournalist. Hoe verwerk je zulke onderwerpen toch tot een interessant en goed leesbaar verhaal? Kijk hoe romanschrijvers het aanpakken.

De technieken die romanschrijvers hanteren voor fictie zijn voor een deel namelijk ook bruikbaar voor artikelen in de bedrijfsjournalistiek. Zeker als het om een lastig onderwerp gaat, bieden fictietechnieken creatieve oplossingen, zoals in deze voorbeelden.

1. De brief vertelt het zelf wel!

De opdracht: Schrijf voor een grote organisatie een artikel over de lange weg die een uitgaande brief in deze organisatie aflegt. Doel van het artikel is om te laten zien dat het allemaal wat efficiënter en minder bureaucratisch kan.
Bij de uitwerking ervan blijk je een onmogelijke opdracht te hebben gekregen. Iedereen wil namelijk zijn zegje doen over jouw artikel!
De oplossing: Wissel van perspectief: schrijf het verhaal met de brief als ik-persoon. Dus de brief vertelt wie hem voor het eerst tot leven wekte, wie over hem meepraatte en op welke bureaus hij allemaal lag. Op deze manier voorkom je dat mensen die meewerken aan het artikel, opnieuw over het betreffende onderwerp inhoudelijk in discussie raken. Het vertelperspectief geeft het artikel bovendien een heldere rode draad. Extra aantrekkelijk wordt het artikel als je de briefvorm ook in de tekst en in de vormgeving tot uiting laat komen.
Fictietip: Bij een dergelijk gebruik van perspectief is een consequente uitvoering van essentieel belang voor de geloofwaardigheid van het verhaal. Kies dus of je het verhaal van binnenuit vertelt (een inkijkje in de gedachten van de brief dus!) Of laat je een verteller van buitenaf de wederwaardigheden van je hoofdpersoon vertellen? Dat kan ook. Vertel in ieder geval nooit vanuit twee hoofden tegelijk.

2. Het leven van één dag

De opdracht: Schrijf voor een personeelsblad een artikel over de nieuwe werkwijze van ministerie X in 2030.
Oef, dat klinkt wel erg vaag. Waar te beginnen?
De oplossing: Interview diverse personen die iets kunnen zeggen over het toekomstige beleid. Bevraag bijvoorbeeld een topmanager over de verre toekomstvisie en een afdelingshoofd over de concrete details. Beschrijf vervolgens een fictieve werkdag in 2030 waarin de werknemer aan den lijve meemaakt wat de beleidsmakers voor ogen hebben. Hoe wordt er samengewerkt? Welke hulpmiddelen heeft hij daarvoor tot zijn beschikking?
Zorg voor concrete details: die maken het verhaal levendig. Die elementen hoeven niet waar te zijn (het is immers een blik in de toekomst), zolang het maar waar zou kùnnen zijn. Wel moet de lezer begrijpen dat hij een verhaal voorgeschoteld krijgt. dat gebaseerd is op vooronderstellingen over de toekomst.
Onderaan je tekst schrijf je de namen van de mensen die voor de totstandkoming van het verhaal geïnterviewd zijn.
Fictietip: Maak er een herkenbare maar ook boeiende werkdag van met verrassende wendingen. Dat kun je bijvoorbeeld doen door een mini-plot te bedenken: aan het begin van de werkdag maakt je werknemer iets ongewoons mee; aan het slot volgt de ‘onthulling’.

3. Anoniem, maar wel levensecht

De opdracht: Beschrijf in een artikel de problemen waar schooldirecteuren tegenaan lopen met lastige leerlingen.
Mooi onderwerp, maar hoe kom je aan kandidaten? Geen enkele schooldirecteur blijkt namelijk happig om zijn mond open te trekken. Negatieve verhalen over leerlingen betekenen slechte reclame voor de school. En dat is wel het laatste waar de schoolleiders op zitten te wachten…
De oplossing: Zet de ervaringen zelf centraal, niet de geïnterviewden. Begin daarvoor met een serie interviews met de directeuren, met wie je afspreekt dat hun namen niet in het stuk voor zullen komen. Maak op basis van hun ervaringen enkele tot de verbeelding sprekende verhaaltjes, die stuk voor stuk een deel van de problematiek behandelen. Aan het einde van de tekst plaats je een kadertje over je gevolgde werkwijze.
Voor de lezer biedt het artikel concrete en zeer levensechte inkijkjes in het dagelijkse werk van de schoolleider. Voor de geïnterviewden is het een veilige manier om hun hart te luchten. In je teksten kun je scherpe keuzes maken voor de meest indrukwekkende en aangrijpende ervaringen. Een ander voordeel is dat je tekst bij de goedkeuringsronde niet stuk gekookt wordt tot een laffe soep, omdat je geïnterviewden hun nek niet durven uitsteken.
Fictietip: Lezen is virtueel plaatjes kijken. De schrijver die zich daarvan bewust is, opereert als een cameraman. Hij weet dus dat hij de dingen niet moet benoemen maar tonen. Fictie zoomt in op veelbetekenende details en bedient zich zo min mogelijk van uitleg eromheen.

Bronnen
Dit is een bewerking van een artikel dat eerder is gepubliceerd op het E-zine Bedrijfsjournalistiek. De fictietechnieken zijn ontleend aan het boek 'Het geheim van de schrijver' van Renate Dorrestein, uitgeverij Contact (2010).

Verder lezen:

Liever een stuntelverhaal dan een succesverhaal

2010-02-19T14:36:00.015+01:00

Laurel & Hardy, Mr. Bean en Bridget Jones zijn groot geworden met hun klunzigheid. Gestuntel vinden we leuk om naar te kijken.

En wat is er heerlijker dan te lezen over blunders en misstappen van bekende Nederlanders? Niet alleen uit sensatiezucht trouwens. Een misser maakt de VIP meteen een stuk menselijker en sympathieker. Hij wordt er toegankelijker en geloofwaardiger door.

In bedrijven en overheidsorganisaties zie je juist het omgekeerde. Managers grossieren in succesverhalen. Projectleiders venten hun best practices breed uit. Het ene verhaal is nog mooier dan het andere. Overwinningen mogen in de krant, terwijl missers worden bedekt met de mantel der liefde. Maar hoe vaker je zo’n opgepompt verhaal hoort, hoe vervelender het wordt om er naar te luisteren. Minstens zo erg is dat niemand het op den duur nog gelooft.

De succesverhalen en de best practices maken deel uit van het verhalenrepertoire waar iedere organisatie over beschikt. Daarnaast zijn er ook nog de officiële speeches en de formele visies die vertellen hoe het met de organisatie verder gaat in 2015 of 2030. Soms daadwerkelijk visionair en inspirerend, vaker opgeleukte braaftaal die geen enkel hart raakt.

Nee, dan de informele verhalen en roddels uit de wandelgangen. Vaak circuleren er levendige verhalen waarmee nieuwkomers ingewijd worden over gebeurtenissen uit de geschiedenis van de organisatie of over personen die tot de verbeelding spreken. Echte verhalen, die de essentie raken van vertellen: het opbouwen van spanning en obstakels die overwonnen moeten worden. Het gaat in ieder geval over helden en antihelden van vlees en bloed, want anders is er geen boeiend verhaal van te bakken.

Verhalen mogen best over goede resultaten gaan, maar zeker ook over de tegenslagen die nodig waren om ze te bereiken. Zonder missers geen succesverhalen.

Verder lezen:

"Our greatest glory is not in never failing, but in rising every time we do."
- Confucius

Dit blogartikel verscheen eerder op mijn weblog Ideeënmaker.

Levensboek over een jong overleden vader of moeder

2010-02-17T22:32:00.009+01:00

Foto: Taekwonweirdo

Weten kinderen wie hun overleden vader was? Weten ze hoe hij leefde en waar hij van droomde?

Als kinderen op jonge leeftijd één van hun ouders verliezen, heeft dat grote impact op hun latere leven. Met uitzondering van een paar losse herinneringen bewaren kinderen geen herinneringen aan hun eerste vier levensjaren. Ook in de periode daarna duurt het enige jaren voordat er zoiets als een 'autobiografisch geheugen' ontstaat. Pas ongeveer vanaf het tiende jaar begint het geheugen zich te vullen met herinneringen, schrijft Douwe Draaisma in het boek Waarom het leven sneller gaat als je ouder wordt.

Op latere leeftijd zullen deze kinderen dus nauwelijks nog iets weten over hun jong overleden vader of moeder. Ze weten niets over diens gewoonten, liefhebberijen of voorkeuren. Ze weten ook niets over diens dromen en idealen. Of over de liefde die hun vader of moeder voor hen koesterde.

De overblijvende vader of moeder heeft de belangrijke rol om de nagedachtenis van de overledene levend te houden door verhalen te vertellen. Zo vertelt een vader iedere avond aan zijn tweejarige dochtertje hoe ze met haar overleden moeder iedere zaterdag naar de bakker en de slager ging en dat er overal wat lekkers te halen viel. Door de herhaling van verhalen over alledaagse gebeurtenissen kunnen kinderen op latere leeftijd zich toch een beeld vormen van hun overleden ouder, al is het uit de tweede hand.

Een boek kan natuurlijk ook. Een levensboek over de overleden persoon maakt het verhaal over de vader of moeder namelijk nog een stuk tastbaarder dan alleen het mondelinge verhaal. Dat vormt voor het kind in zijn latere leven een grote steun. Een boek kun je altijd weer oppakken om door te bladeren of om stukjes uit te lezen.

Onlangs kreeg ik de vraag hoe ik het maken van zo'n boek aanpak. Ik laat daarbij diverse nabestaanden aan het woord, die de overledene van nabij meegemaakt hebben. Vrienden, familieleden of collega’s bijvoorbeeld. Zij kennen allemaal een eigen facet van de overledene en hebben allemaal hun eigen persoonlijke herinneringen en ervaringen. Samengevoegd in één document geeft dit een mooi totaalbeeld van de hoofdpersoon.

Het mooie is dat het maken een dergelijk boek ook een rol speelt in de rouwverwerking. Door (opnieuw) te praten over de dierbare persoon die te vroeg overleden is, deel je gemeenschappelijke herinneringen met elkaar. Ook de weg er naar toe is al de moeite waard.

Verder lezen:

De ongelooflijke plakkracht van sterke verhalen

2010-02-13T01:25:00.016+01:00

Broodje Aap-verhalen hebben een ongelooflijke plakkracht. Als je het geheim van deze verhalen kunt ontsluieren, weet je ook hoe je zelf een verhaal de wereld in kunt sturen dat eindeloos doorverteld wordt en blijft hangen.

Ethel Portnoy publiceerde in 1978 een boekje over urban legends, dat als titel Broodje Aap meekreeg. De titel verwijst naar een verhaal over een vrachtauto van een leverancier van een hamburgerketen. Als de auto van achteren aangereden wordt en de laadklep open gaat, valt er een dode aap naar buiten. Sindsdien kennen we in Nederland 'broodje aap-verhalen': hedendaagse volksverhalen, vaak met een gruwelijk karakter, die inspelen op universele angsten. Bijna iedereen kent ze, omdat ze voortdurend doorverteld worden. Een bekend voorbeeld is het verhaal over Bailey's en Tonic, die een gruwelijke klont in je buik veroorzaken als je ze achter elkaar drinkt.

In hun boek De Plakfactor noemen Dan en Chip Heath diverse factoren, die van belang zijn om een boodschap te laten plakken. De verpakking van de boodschap in de vorm van een verhaal is daar één van. Maar hoe moet dat verhaal er zelf uit zien om voor maximale plakkracht te zorgen?

In een poging om het geheim van hun wonderbaarlijke aantrekkingskracht te ontsluieren, deed onderzoeker Peter Burger van de universiteit Leiden onderzoek naar Broodje Aapverhalen. Maar er bestaan geen vaste kenmerken van deze verhalen, ontdekte Burger. Er is namelijk geen objectieve maatstaf aan te leggen, die het waarheidsgehalte van de verhalen meet.

Wel zijn er enkele vaste kenmerken van 'sterke verhalen' te noemen, die beklijvende verhalen onderscheiden van gewone verhalen. Tijdens zijn workshop op festival De Verleiding noemde hij afgelopen week de volgende kenmerken:

Extreem: Hoe walgelijker het verhaal, hoe beter het zich verspreidt. "Emotie telt zwaarder op de verhalenmarkt dan de waarheid", aldus Peter Burger. Ook als mensen het verhaal maar nauwelijks geloven, vertellen ze het verder.
Moraliserend: Mensen hebben vaste schema's in hun hoofd over goed en kwaad, waar deze verhalen op inspelen. Bijvoorbeeld: na een ramp in een arm land volgt honger en daarna plundergedrag.
Overtuigend: Om te overtuigen maken verhalenvertellers gebruik van een bron: 'een vriend van mij' of 'uit betrouwbare bron'.
Traditioneel: Elke keer komen dezelfde soort verhalen terug. Het bericht dat Irakese soldaten roofden uit couveuses werd tijdens de Tweede Wereldoorlog ook al in soortgelijke vorm verspreid.
Individueel: In het verhaal staat één persoon centraal: Anne Frank, Lance Amstrong, Maria Mostert of Nelson Mandela.
Eenvoudig: Een sterk verhaal kent geen nuances. Meindert Tjoelker werd het symbool van slachtoffer van zinloos geweld. Hij werd gepresenteerd als alleen maar 'slachtoffer', de werkelijkheid was genuanceerder.

De meeste kenmerken zijn gemakkelijk toe te passen door mensen of organisaties die een plakkend verhaal willen vertellen om daarmee een bepaald doel te bereiken. Denk bijvoorbeeld aan het ministerie van Volksgezondheid dat een volgende inentingscampagne met meer succes wil aanpakken. Zij zouden doelbewust een verhaal kunnen vertellen over een moeder, die haar pas geboren tweeling laat inenten en daarmee voorkomt dat haar kinderen ernstig ziek worden. Door er ook nog bij te vertellen dat deze kinderen na zeer veel moeite geboren zijn, krijgt zo'n verhaal een emotionele lading. Het verhaal is eenvoudig, individueel, moraliserend ('laat je inenten') en overtuigend (de moeder komt zelf aan het woord). Dat alles betekent dus dat het verhaal gemakkelijk beklijft.

Er ontbreekt echter één belangrijk kenmerk en dat is ook de lastigste: extremiteit. Op het eerste gezicht is het immers weinig aantrekkelijk om een verhaal de wereld in te helpen dat walging oproept.

Toch gebeurt het, zoals bleek uit twee voorbeelden van Peter Burger. Zo haalde minister Klink van VWS het verhaal aan over een Fransman die zijn hond levend vilde na het nuttigen van paddo's. Hij gebruikte dit verhaal om zijn pleidooi voor een paddoverbod kracht bij te zetten. Zo kun je dus iets afschrikwekkends gebruiken in je voordeel, namelijk door te zeggen dat je dit juist niét wilt.

Iets soortgelijks geldt voor politiecommissaris Max Daniël, die belast is met de bestrijding van criminaliteit in de hennephandel. Hij vertelde in de media een verhaal over buitensporig geweld om aan te tonen hoe hard deze wereld is. Iemand die hennep jat van een andere teler, moest zijn daad bekopen met het afknippen van zijn vingertoppen. De gruwelijke analogie met het knippen van hennepplanten is duidelijk. De plakkracht ook.

Verder lezen over sterke verhalen:

Het camerastandpunt voor jouw verhaal

2010-02-10T09:02:00.006+01:00

Kruip je als schrijver van een levens- of familieverhaal helemaal in de huid van de hoofdpersoon of neem je meer afstand? Elk verhaal stelt zijn eigen eisen aan het ‘camerastandpunt’.

Je buurman heeft als kind enkele ingrijpende dingen meegemaakt tijdens de Tweede Wereldoorlog, die de moeite waard zijn om te bewaren voor het nageslacht. Je besluit zijn verhaal op te schrijven, maar al snel loop je tegen diverse problemen aan. Als kind heeft hij maar een beperkte blik op de gebeurtenissen gehad. Jij leest allerlei achtergrondinformatie over de oorlog in jouw woonplaats en weet al snel meer over de lokale geschiedenis dan jouw buurman als kind. Bovendien beperkt zijn geheugen zich tot enkele markante momenten; een heleboel andere details zijn weggezakt. Hoe pak je dat aan bij het opschrijven van het hele verhaal?

Dit is een voorbeeld van een vraag, die lezers mij regelmatig voorleggen. Waar deze schrijver mee worstelt, is allereerst de keuze voor het meest geschikte perspectief. Als je een filmcamera zou hebben, door wiens ogen ga je het verhaal dan filmen? Wat wordt je camerastandpunt?

"Het gaat om te lang doorgekookte boerenkoolstamppot, die even goed als honing door zijn keelgat gleed."

Het is heel mooi om het verhaal vanuit de jongen te vertellen die alles beleeft, door middel van het ik-perspectief of het personale perspectief. Als je door zijn ogen kijkt, beleef je als lezer ook zijn emoties. De lezer komt veel over het personage te weten en voelt zich daar al snel zeer betrokken bij. Maar als schrijver kom je al gauw in de problemen, omdat je veel informatie nodig hebt op deze manier het verhaal tot leven te brengen. Dat geldt overigens altijd als je het verhaal door de ogen van je hoofdpersoon vertelt. Als je wilt vertellen over de honger en de eerste warme maaltijd die de jongen na lange tijd voorgeschoteld krijgt, is het niet genoeg om te zeggen dat hij 'weer wat at'. Nee, het gaat om te lang doorgekookte boerenkoolstamppot, die even goed als honing door zijn keelgat gleed.

Veel achtergrondinformatie over de oorlog kun je bovendien niet kwijt als je vanuit een kind schrijft. De buurman zag als kind wel dat overal vrachtwagens verschijnen om huizen leeg te halen, maar van de achtergrond daarvan had hij toen nog geen idee. Dat lukt beter als je als schrijver kiest om het verhaal als ‘alwetende verteller’ op papier te zetten. De schrijver ‘filmt’ niet alleen bij de jongen thuis, maar ook bij de Duitsers die opdracht gaven om huizen in de buurt leeg te halen. De schrijver kan uitzoomen en het grote geheel beschrijven en inzoomen als er iets belangrijks bij de jongen gebeurt.

Deze werkwijze heeft eveneens een nadeel: de gedachtewereld van de jongen leer je zo niet kennen. En ook weet je niet hoe hij na al die jaren terugkijkt op de gebeurtenissen. Wat heeft het met hem gedaan? Welke invloed hebben deze jaren op de rest van zijn leven gehad?

Gelukkig heeft de schrijver van levensverhalen en andere waargebeurde verhalen nog andere vormen voorhanden, zoals een reportageachtige mengvorm. Je schrijft bijvoorbeeld als een alwetende verteller over de gebeurtenissen tijdens de Tweede Wereldoorlog en mengt dat met citaten van de hoofdpersoon van nu. Dat ziet er zo uit:

In het najaar van 1944 was er nauwelijks nog voedsel te krijgen. De bevolking leefde van een minimale hoeveelheid voedsel per dag. “Er kwam een zuster op mij af, die wilde meten hoe dik mijn armen waren”, vertelt Henk. “Ze legde een meetlint om mijn arm. Ik zag dat ze stomverbaasd was over de geringe dikte, maar ze zei niets.”

Deze mengvorm heeft nog een ander groot voordeel: afwisseling. Het is vrij saai om een lange terugblik te lezen van een ik-persoon. De alwetende verteller heeft al meer mogelijkheden – hij kan bijvoorbeeld dialogen uitschrijven. Maar de alwetende verteller is ook het minst persoonlijk. In de combinatievorm kun je feiten afwisselen met citaten, vragen en eventueel ook uitroepen. Het is een vorm die in journalistieke teksten vaak gebruikt wordt en die lekker ‘wegleest’.

De combinatievorm van de alwetende verteller met persoonlijke getuigenissen biedt weinig beperkingen, zoals die wel gelden voor een interview, een column of notulen. Ga daarom bij jezelf te rade bij wat je écht wilt vertellen en kies daar de bijpassende ingrediënten bij.

"Giet er citaten en dialogen in. Kruid het stuk met dramatische bestanddelen, zoals familiegeheimen."

Dat kan dus gerust een combinatie zijn van persoonlijke herinneringen van je hoofdpersoon met feitelijke achtergrondinformatie. Doe er stukjes lokale geschiedenis bij als dat nodig is. Giet er citaten en dialogen in. Kruid het stuk met dramatische bestanddelen, zoals familiegeheimen. Of wissel hoofdstukken over het verleden af met hoofdstukken, waarin je het heden belicht. De alwetende verteller blijft op de achtergrond, maar trekt wel aan alle touwtjes. Hij zorgt ervoor dat alles op zijn pootjes terecht komt.

“Schrijven is blijven zitten totdat het er staat. En als het er staat weet je dat uitsluitend zelf.”
- Kees van Kooten

Kindertrek met fraters
Het bijgaande voorbeeld over de herinneringen aan de hongerwinter is geïnspireerd op fragmenten uit het boek Kindertrek met fraters door Hetty van Nes. Zij beschrijft de tocht die haar vader als kleine jongen maakte om aan de honger in zijn woonplaats Amersfoort te ontkomen. Hetty van Nes schreef het op basis van herinneringen van haar vader, aangevuld met archiefonderzoek. Het boek is te bestellen via Scriptorexplorans.

Verder lezen:

Tien bijzondere vragen om iemand echt te leren kennen

2010-02-05T17:39:00.009+01:00

Door vragen te stellen over dingen die er echt toe doen, ontstaan bijzondere gesprekken over het leven, iemands overtuigingen en inspiratiebronnen.Tien vragen om iemand te leren kennen.

Het bijzondere van het schrijven van levensverhalen is dat je vragen stelt over onderwerpen, die op alledaagse gelegenheden niet zo snel ter sprake komen. Het zijn dan ook vragen die niet altijd gemakkelijk te beantwoorden zijn, omdat het over echt wezenlijke dingen gaat. Maar juist daarom is het wel de moeite waard om deze vragen wel een keer te stellen (ook als je niet van plan bent een levensverhaal te schrijven, trouwens). Ze leveren een bijdrage aan jullie persoonlijke band en geven stof tot nadenken en persoonlijke ontwikkeling.

Deze tien vragen zijn bijvoorbeeld krachtige katalysatoren voor verdieping:

Wat is voor jou het belangrijkste in je leven: vriendschap, werk, liefde, geld, familie, creativiteit of spiritualiteit?
Welke waarden heb je meegekregen van je familie? Trouw bijvoorbeeld, zorgzaamheid, respect voor anderen of je talenten gebruiken? Wil je daar zelf ook naar leven?
Is er een verband tussen je werk en je idealen?
Wie is je grote voorbeeld en waarom?
Waardoor raak je geïnspireerd?
Met wie voel je je diep verbonden? Wat betekent dat voor je?
Wat draagt vriendschap bij aan jouw leven?
Wat is de meest bijzondere relatie in je leven?
Welke overtuigingen koester je over het leven? Waar geloof je in?
Wat is het beste dat je ooit is overkomen?

Zorg dat je ergens bent waar je allebei op je gemak zit en neem er de tijd voor. Geniet van de verhalen!

"Youth is the gift of nature, but age is the work of art."
- Stanislaw Jerzy Lec

Verder lezen:

Lees ook de serie 'De kunst van het vragen' op mijn weblog Ideeënmaker

Lees hier over mogelijkheden om je levensverhaal op te laten schrijven.

Je leven in lijstjes

2010-01-29T10:54:00.006+01:00

Het maken van lijstjes helpt om ingrediënten te verzamelen voor je levensverhaal. Ze geven een weerslag van je leven en roepen de bijbehorende verhalen op.

Amerikanen hebben een mooi woord voor lijsten maken: listography. Door alles in je leven in lijstjes vast te leggen, ontstaat een breed beeld van alles wat jou interesseert, wat je doet en ook wat je het liefst uit de weg gaat. Al deze lijstjes zijn tegelijkertijd een zeer bruikbaar geraamte als je van plan bent om je eigen levensverhaal te schrijven.

Het maken van lijsten is bovendien een gemakkelijke manier om op gang te komen. Dus waarom niet alvast aan de slag gaan met wat lijstjes die je aanspreken?

Alle huizen waarin je gewoond hebt;
Een lijst van alle auto’s die je gehad hebt en alle auto’s die je ouders hadden. Staan ze symbool voor een bepaalde periode?
Alle live-optredens die je in je leven hebt bijgewoond;
Alle dingen die je nooit wil doen in je leven. Bijvoorbeeld: je relatie verbreken, parachutespringen, apenvlees eten, etc.;
Alle beroepen die in je familie voorkomen;
De geliefden in je leven;
De gekste dingen waarvan je ooit getuige was;
De dingen in je leven waar je het meest dankbaar voor bent';
Alle organisaties waar je deel van uit gemaakt hebt en wat je rol daar was
Alle belangrijke plekken in je leven - en waarom;
Alle huisdieren die je ooit gehad hebt;
Alle voorwerpen die belangrijk voor je zijn. Dat hoeven geen waardevolle voorwerpen te zijn, maar wel dingen die iets voor je betekenen;
Alle dingen die je voor het eerst deed: de eerste auto waar je in reed, de eerste zwemles, de eerste zoen, etc.;
Alle risico’s waar van je spijt hebt dat je ze niet genomen hebt.

"We like lists because we don't want to die."
- Umberto Eco

Verder lezen:

Je eigen levensverhaal schrijven

2010-01-21T14:05:00.009+01:00

Je eigen levensverhaal op papier te zetten is verhelderend voor jezelf. Daarnaast doe je dat ook voor andere mensen: kinderen, kleinkinderen, vrienden en andere dierbaren.

Je hebt kinderen en/of kleinkinderen;
Je hebt ouders en/of grootouders die hun levensverhaal nog niet hebben vastgelegd;
Je bent dagboekschrijver en je zoekt nieuwe inspiratie;
Je vindt het leuk om regelmatig te werken aan het verhaal over je leven;
Je vindt het leuk om jezelf en je familieleden beter te leren kennen.

Het schrijven van een levensverhaal kan precies iets voor jou zijn. De aanleidingen om met dat plan daadwerkelijk wat te gaan doen, lopen uiteen: soms zijn het vreugdevolle gebeurtenissen, andere keren heeft het te maken met verdriet en het nemen van afscheid. De geboorte van een eerste kleinkind is bijvoorbeeld vaak een reden om herinneringen aan het papier toe te vertrouwen. Zo kan je kleinkind lezen wie jij bent, welke keuzes jij in je leven maakte en wat jij belangrijk vindt in het leven.

Ook ingrijpende gebeurtenissen als een levensbedreigende ziekte of een scheiding brengen mensen ertoe om hun eigen verhaal op papier te zetten. Vaders die door een scheiding hun kind niet meer zien, willen bijvoorbeeld hun kind iets over hun eigen leven meegeven. Zo kan het kind op papier zijn vader leren kennen en weet hij ook dat hij altijd belangrijk is geweest in het leven van zijn vader. Of het helpt mensen om te gaan met een ongeneeslijke ziekte. Na hun dood levert het document aan nabestaanden bovendien een prachtige persoonlijke herinnering op.

Daarnaast ontstaan veel levensverhalen vanuit de persoonlijke drang om zorgen en overpeinzingen op papier te zetten en meer inzicht te verwerven in de situatie waarin je verzeild bent geraakt. Schrijven is een overzichtelijke manier om de balans op te maken. Het schrijfwerk maakt duidelijk waar je in je leven staat en laat je nadenken waar je naar toe wilt.

Wat begint als een privé-onderneming groeit vaak uit tot méér. Je komt wellicht op het idee dat jouw egodocument waardevol is om aan anderen te laten lezen. Om inzicht te geven in jouw situatie of om anderen te helpen die met hetzelfde probleem zitten, bijvoorbeeld.

Er zijn dus verschillende redenen en aanleidingen om je eigen verhaal op papier te zetten. Iedereen kan het. Schrijfervaring is niet nodig, wel het lef om te doen. Een computer is handig voor dit werk, maar je kunt je verhalen ook gewoon met pen en papier schrijven.

Wel is het raadzaam om een vaste dag en een vast tijdstip te kiezen om te schrijven. Dan verwatert het niet en kom je in een ritme terecht. Bekommer je in het begin in ieder geval niet om een structuur of een groot lopend verhaal. Start met het opschrijven van losse verhalen en anekdotes. De rest komt later.

"Er liggen duizenden gedachten in een mens die hij niet kent. Tot hij de pen opneemt om te gaan schrijven."
- William Makeprace Thackeray

Lees hier over mogelijkheden om uw levensverhaal op te laten schrijven.

Structuur aanbrengen in herinneringen

2010-01-20T16:27:00.010+01:00

Structuur aanbrengen in herinneringen kan lastig zijn, zeker als je niet zoveel schrijfervaring hebt. Dat pak je aan met de BOK-methode: Begin, Orden en Kies.

Als je plannen maakt om je verhalen op te schrijven, komen al snel veel herinneringen naar boven. Het ene verhaal buitelt over het andere. Je raakt snel de draad kwijt. Of er is zoveel te vertellen, dat het je belemmert om überhaupt met het schrijfwerk te beginnen.

De oplossing hiervoor is om in stukjes te schrijven. Je maakt als het ware stap voor stap een verkenningstocht langs de verschillende onderdelen van je levensverhaal. De puzzelstukjes leg je later in elkaar. Je hoeft dus niet alles in de juiste volgorde te schrijven!

De BOK-methode bestaat uit drie elementen: Begin, Orden en Kies.

Begin. Schrijf herinneringen op over een belangrijke gebeurtenis in je leven. De ene keer maak je er alleen een korte notitie van, de andere keer werk je een bepaalde gebeurtenis uit tot een compleet verhaal. Als je het lastig vindt om hieraan te beginnen, hak je het schrijfwerk in nòg kleinere stukjes. Alleen al een kort lijstje met steekwoorden is al genoeg. Vele kleine stukjes worden vanzelf samen iets groters.
Orden. Benoem bepaalde thema's of periodes, die van toepassing zijn op jouw leven. Maak van ieder thema of periode een apart hoofdstukje in een schriftje of op je computer. Bij elke schrijfsessie kijk je welk hoofdstuk je wilt uitdiepen. Natuurlijk is zo'n lijst met thema's of periodes nooit 'af'; je kunt er altijd wijzigingen in aanbrengen of nieuwe thema's toevoegen.
Kies. Een levensverhaal is zeer veelomvattend; in feite wordt er elke dag een nieuw hoofdstukje aan toegevoegd. Alles beschrijven is ondoenlijk - tenzij je daar je hele leven aan wilt wijden - en dat hoeft ook helemaal niet. Kies voor de belangwekkendste gebeurtenissen, de belangrijkste mensen in je leven en de meest emotionele momenten.

Verder lezen over het opbouwen van een structuur in een verhaal:

Meer hulp nodig?
Heb je hulp nodig bij het schrijven van jouw levensverhaal? Ik sta je graag ter zijde met het houden van interviews, het schrijfwerk en de eventuele uitgave in boekvorm. Samen maken we er een mooi verhaal van. Kijk op mijn website Verhaallijnen of mail me direct voor meer informatie.

Geen geheugen voor jaartallen

2010-01-19T13:13:00.009+01:00

Herinneringen bestaan vaak uit beelden. Soms ook uit geuren, geluiden of smaken, maar in ieder geval niet uit cijfers. Waarom het vragen naar jaartallen vaak weinig zin heeft.

Een vrouw die mij laatst haar levensverhaal aan het vertellen was, wist met allerlei kleuren, geuren en vooral beelden haar jeugdjaren tot leven te wekken. Heerlijk om naar haar te luisteren, terwijl de gebeurtenissen voor haar geestesoog weer tot leven kwamen. Goed observeren was voor haar een levenshouding, zoveel werd voor mij wel duidelijk. Over jaartallen praatte ze niet. Hoogstens gebruikte ze hele grove tijdsaanduidingen: het gebeurde net na de oorlog of een gebeurtenis speelde zich af op de middelbare school.

Om haar verhaal goed te kunnen schrijven, had ik aanvankelijk wel de behoefte aan meer houvast van jaartallen en tijdperken. De geboortedata van de kinderen en haar trouwdag kon ze wel opdiepen, maar andere tijdsaanduidingen bleven vaag. Niet erg, besloot ik. Dit leven ging gewoon niet over getallen; dit leven ging over kijken en dus over aanschouwelijke beelden.

Dit is niets ongewoons, ontdekte professor Wagenaar, die zich specialiseerde in de betrouwbaarheid van het menselijke geheugen. Tijdsmarkeringen blijken veel meer mensen niet goed te onthouden. Om te onderzoeken hoe het geheugen werkt, noteerde Wagenaar zes jaar lang een gebeurtenis uit zijn persoonlijke leven en schreef daarbij wàt er gebeurde, wie erbij betrokken waren, waar het gebeurde en wanneer. De eerste drie elementen kon hij zich later vaak nog wel herinneren; het moment wanneer het had plaatsgevonden bijna niet. In het geheugen is een datum geen factor van betekenis, concludeerde Wagenaar.

Nu probeerde Wagenaar in zijn studie de tijdstippen doelbewust te onthouden, maar in het dagelijkse leven gaat het er anders aan toe. We koppelen niet welbewust een datum aan een alledaagse gebeurtenis. Tenzij die datum een mijlpaal vormt, zoals de eerste dag van je eerste baan of de dag dat je te horen kreeg dat je ernstig ziek was. Of als een bepaalde datum eindeloos wordt herhaald: de aanslag op de Twin Towers in New York leeft in ons aller herinneringen voort als nine-eleven.

Dat betekent dat we tijdsaanduidingen ons doorgaans slecht kunnen herinneren. De meesten van ons kunnen tijdstippen in het verleden alleen maar achterhalen als die ergens genoteerd staan of op een andere manier vastgelegd zijn. Bij het opdiepen van je eigen verhaal heb je er vaak niet zoveel aan.

"De enige geschiedenis die echt bestaat, is de geschiedenis die ligt opgeslagen in het geheugen van levende mensen."
- Michael Ignatieff

Verder lezen:

Hoe verhalen mensen beïnvloeden

2010-01-18T12:47:00.002+01:00

Met verhalen kun je mensen beïnvloeden. Een bijzondere kracht van verhalen, die zowel 'handig' als potentieel gevaarlijk is. Hoe werkt dat precies?

We hebben in onze hersenen speciale cellen, die voor beïnvloedingsprocessen van groot belang zijn: spiegelneuronen. Deze neuronen zorgen ervoor dat we het gedrag en de emoties van anderen automatisch 'afspelen' in onze eigen hersenen. Hierdoor kunnen we anderen beter begrijpen. Bovendien zorgen spiegelneuronen ervoor dat we anderen imiteren. Zonder dat we het in de gaten hebben, nemen we andermans lichaamshouding aan of gaan we mee in andermans stemming.

Volgens Hans Hoeken, hoogleraar persuasieve communicatie in Nijmegen, hebben verhalen een soortgelijke werking. In zijn lezing over de kracht van verhalen bij Logeion betoogde hij dat verhalen een belangrijke rol spelen in het beïnvloeden van mensen en het voorspellen van andermans gedrag. Verhalen zorgen namelijk voor een band met de hoofdpersoon. Ze roepen een emotie op bij de toehoorder, die uitmondt in empathie dan wel antipathie voor het personage.

We leven ons bovendien zodanig in, dat we geneigd zijn om het gedrag of de doelstellingen van de hoofdpersoon over te nemen. Zo doet hoofdpersoon Amir van de roman De Vliegeraar van Khaled Hosseini afkeurenswaardige dingen: hij laat zijn meest dierbare vriend op een cruciaal moment afgrijselijk in de steek. Toch leven we met hem mee: het perspectief van de schrijver dwingt je als lezer om de gang van zaken te bekijken in het voordeel van Amir.

Dat heeft ook linke kanten. Niet voor niets was er zoveel weerstand tegen de film Der Untergang, waarin de laatste tien dagen van Hitler in beeld gebracht werden, betoogde Hoeken. De kijker zou zich wel eens teveel met Hitler kunnen identificeren en daardoor begrip kunnen opbrengen voor zijn daden. De film is daarom nadrukkelijk niet vanuit zijn perspectief gemaakt. In plaats daarvan zien we de gebeurtenissen door de ogen van zijn persoonlijk secretaresse Traudl Junge. Zodra de kijker geboeid dreigt te raken, schakelt de regisseur over naar beelden van het verwoeste Berlijn."Door Hitler niet te dicht op de huid te zitten, voorkwam de filmmaker dat we geboeid raakten door zijn beweegredenen."

Verhalen hebben dus bijzondere krachten. Zo wordt aan het boek 'De negerhut van oom Tom' een grote invloed toegeschreven. Het boek van Harriet Beecher Stowe zou een enorme invloed hebben gehad op de heersende opvattingen over slavernij en heeft daarmee een cruciale rol gespeeld in de Amerikaanse burgeroorlog. Hoeken gaf daarnaast het voorbeeld van de film Philadelphia. Deze film zou meer begrip gekweekt hebben voor aidspatiënten dan welke overheidscampagne dan ook.

Reclamemakers maken doelbewust gebruik van de wetenschappelijke kennis over spiegelneuronen. Ze laten bijvoorbeeld in commercials het goede voorbeeld zien, waarmee ze het imitatiegedrag van de kijker opwekken. Ik heb het idee dat (bedrijfs-)journalisten zich vaak nog niet zo bewust zijn van de kracht van verhalen in (gedrukte) media om lezers of toehoorders te beïnvloeden. Maar dat kan snel veranderen.

Verder lezen over de kracht van verhalen:

De makkelijkste start voor een levensverhaal

2010-01-12T13:00:00.011+01:00

Je zegt al enkele jaren tegen je ouders: die mooie verhalen over vroeger zouden jullie eens moeten opschrijven. Je ouders knikken: Ja, natuurlijk! Maar het komt er steeds niet van. Jaar na jaar wordt dit goede voornemen vooruit geschoven. Hoogste tijd om het plan in daden om te zetten.

Je vader kan prachtig vertellen over de bijzondere dingen die hij in zijn jonge jaren heeft beleefd. Hij heeft spannende gebeurtenissen in de Tweede Wereldoorlog meegemaakt. Of hij kan smakelijk uit de doeken doen hoe hij het familiebedrijf opgericht heeft en hoe hij de eerste jaren doorkwam.

Die verhalen zou je best willen vastleggen. Niet alleen voor jezelf, maar ook voor je kinderen. Zeker nu je hem langzaam maar zeker ouder ziet worden. Nu zit hij graag op zijn praatstoel, straks misschien niet meer. “Mijn ouders hebben zoveel mooie verhalen”, zei onlangs een opdrachtgeefster tegen mij. “Maar ik weet er zelf niet genoeg van om ze aan mijn eigen kinderen te kunnen vertellen. Ik zou het enorm jammer vinden als ze verloren gaan.”

Je bent niet de enige die hiermee worstelt. Het is nu eenmaal niet gemakkelijk om in het dagelijkse leven de tijd te nemen om dit soort verhalen op papier te zetten. Dat geldt allereerst voor de ouders zelf. Ze moeten vaak over een drempel stappen om pen en papier erbij te pakken. En als ze de verhalen willen vertellen, twijfelen ze of hun kinderen of kleinkinderen daar wel op zitten te wachten. Ook al denken de kinderen daar zelf heel anders over.

Ook voor de kinderen is het niet gemakkelijk een daadwerkelijk begin te maken met een boek. Als je op bezoek bent bij je ouders, zijn er vaak dringender dingen te bespreken. Of de sfeer is niet geschikt om uitgebreid over vroeger te mijmeren. Dat geldt helemaal voor vragen die dieper onder de oppervlakte graven. Hoe reageerden de ouders van je vader toen hij met een meisje thuiskwam van een ander geloof? Hadden ze graag meer kinderen willen hebben? Hoe kijken ze tegen hun levenseinde aan? Welke dromen hadden ze en zijn die uitgekomen?

Jammer als het zo gaat, want verhalen van je naasten zijn het waard om bewaard te worden. In dit soort gevallen zijn een paar dingen die je kunt doen om toch de verhalen van vroeger vast te leggen. En die manieren hoeven niet eens zoveel tijd en energie te kosten.

Geef je ouders het boek Mam, vertel’s van Elma van Vliet cadeau, dat een groot aantal invulvragen bevat. Als zij de vragen beantwoord heeft, krijg je het boek weer van haar terug. Zo heb je een document over je moeder om altijd te bewaren. De Vertel ‘s -serie is inmiddels uitgegroeid tot een serie met vele varianten voor moeders, vaders, opa’s en oma’s.
Start een vragensessie per email. Sommige ouders vinden het gemakkelijker om per email hun gedachten te laten gaan als ze een specifieke vraag voorgelegd krijgen. Een bundel van deze emails is de basis van een boek.
Bezoek met je ouders de plekken waar ze hun jeugd doorgebracht hebben. Deze plaatsen zullen allerlei herinneringen naar boven brengen. Dat maakt het gemakkelijker om verder door te gaan op die herinneringen en de bijbehorende verhalen op te schrijven. Ook het doorbladeren van nostalgieboeken levert herinneringen en verhalen op. Uitgeverij Terra Lannoo heeft een serie van dit soort boeken uitgegeven, zoals de serie Toen wij jong waren.
Schakel de hulp in van ooms, tantes en vrienden van je ouders. Zij kennen natuurlijk óók de verhalen over je ouders, uit eigen ervaring of uit eerdere verhalen. Als je ouders er niet meer zijn of om een andere reden hun verhaal niet (meer) kunnen vertellen, is dit een uitstekende ingang. In de meeste gevallen zien ze jou graag komen en doen ze graag hun verhaal.
Je kunt het schrijven van een levensverhaal natuurlijk ook uitbesteden aan een professionele schrijver, zoals ikzelf. In dit stuk zelf een levensverhaal schrijven of uitbesteden zet ik de overwegingen daarvoor op een rijtje.

Vaak is het begin van een levensverhaal het lastigst. Is eenmaal die eerste stap genomen, komt er een stroom van herinneringen op gang. Het opschrijven van die verhalen wordt dan een stuk gemakkelijker. Veel ouders nemen dan alsnog zelf de pen ter hand, is mijn ervaring.

“Als we stoppen met het vertellen van onze verhalen, gaat onze kennis verloren.”
- Wijsheid van de Algonquins, Indianenstam uit Noord-Amerika

Verder lezen:

Meer hulp nodig?
Heb je hulp nodig voor het maken van een levensboek voor je ouders? Ik sta je graag ter zijde met het houden van interviews, het schrijfwerk en de uitgave van het boek. Kijk op mijn website Verhaallijnen of mail me direct voor meer informatie. Een van de mogelijkheden is een cadeaubon voor een levensverhaal in boekvorm.

Het gefantaseerde levensverhaal van Annie M.G. Schmidt

2010-01-04T10:21:00.015+01:00

Hoe betrouwbaar zijn je herinneringen als je als oude dame terugblikt op je leven? Een intrigerend gegeven, dat scenarioschrijfsters Tamara Bos en Mieke de Jong als leidraad gebruikten in de televisieserie Annie M.G. over een van de geliefdste schrijfsters van Nederland.

In de televisieserie, waarvan gisteren de eerste aflevering te zien was op Nederland 2, blijkt meteen al dat de verbeelding de oude Annie M.G. Schmidt op sleeptouw neemt. Tijdens de crematie ziet ze de kist van haar partner Dick van Duijn open gaan en tijdens haar nachtelijke schrijfuren van haar mémoires spreekt hij haar vermanend toe.

Dat Annie over haar eigen leven heel wat af fantaseerde, had haar biografe Annejet van der Zijl ook al ontdekt bij het schrijven van het boek Anna (Nijgh en Van Ditmar, 2002). Het beeld dat Annie in interviews over zichzelf naar buiten bracht, bleek niet bepaald in overeenstemming te zijn met de historische werkelijkheid. De gezelligste oma van Nederland was vaker een narrige vrouw, die aan haar kille jeugdjaren een schrijnend gebrek aan zelfvertrouwen overgehouden had.

Ook Annie's eigen jeugdherinneringen, die begin jaren negentig verschenen onder de titel 'Wat ik nog weet', bleken bij nadere bestudering te bestaan uit een 'bijna onontwarbare verstrengeling van feiten en fictie.' Het moesten vooral leuke stukjes worden voor de krant, bedoeld om te amuseren. "Annie probeerde haar geschiedenis te vervormen en te mystificeren om er net een wat fraaier geheel van te maken", schrijft Van der Zijl in Anna. "In haar stukjes stileerde ze haar leven om tot een gaaf, rond geheel. Al vijlend en schavend ontdeed ze de jeugd die ze als een last met zich haar meegesleept, van de scherpste kantjes. Haar moeder werd een spotzieke maar in wezen zachtaardige vrouw, het geruzie tussen haar ouders goedgehumeurd gekibbbel en zijzelf een aanzienlijk nuchterder en zelfstandiger type dan ze in werkelijkheid was geweest."

Een móói verhaal was voor Annie belangrijker dan een waarheidsgetrouw verhaal. Die opvatting komt in de eerste televisieaflevering naar voren in de scene in Annies jeugdjaren, als er in het gezin discussie ontstaat over het waarheidsgehalte van de bijbel. Vader is een strenge dominee, maar toont zich desalniettemin in deze discussie flexibel. "Het gaat om de verhalen, Annie", houdt de vader zijn dochter in de televisieserie voor. "Echt gebeurd, dat is niet belangrijk. Als het maar waar is."

Een schrijfster van verhalen, gedichten en musicals hoeft zich ook niet aan de waarheid te houden. Het leveren van producten vol verbeelding is immers haar werk. Een televisieserie - met Van der Zijls biografie als 'inspiratiebron' - hoeft dat ook niet. De makers hebben een prachtige vorm gevonden voor het verbeelden van haar levensgeschiedenis, waarin werk en leven op ingenieuze wijze ineen vloeien. Het resultaat is allereerst een móói verhaal, prachtig geïllustreerd met haar eigen liedjes. In die zin is de televisieserie een passend eerbetoon aan Annie.

Annie M.G., 7-delige dramaserie over het leven van Annie M.G. Schmidt. Van 3 januari tm 14 februari 2010 op Nederland 2. Meer informatie: www.anniemg.nl
Het fragment over het waarheidsgehalte van verhalen is hier te zien.

Verder lezen over films van levensverhalen:

De vonk van Michelangelo

2009-12-24T23:25:00.006+01:00

Tussen de uitgestrekte vinger van Adam en God springt een denkbeeldig vonkje over, waarmee Adam zijn levenskracht krijgt. Oog in oog met dit immense schilderij 'De schepping van Adam' van Michelangelo sprong er in mij ook een vonkje over.

Mocht ik ooit een autobiografische roman schrijven, zou ik dit tafereel erin verwerken als een sleutelmoment. Of mijn interesse voor kunst precies bij deze fresco van Michelangelo tot leven gewekt is? Eerlijk gezegd weet ik dat achteraf niet meer. Maar wel is in de beroemde Sixtijnse kapel in Vaticaanstad iets gebeurd, waardoor ik ineens schilderijen en beeldhouw-werken met andere ogen ging bekijken.

Dat kwam vooral door onze wat slonzige en warrige lerares handvaardigheid. Haar lessen vond ik niks, haar opdrachten voor figuurzaagwerkjes totaal niet inspirerend. Dat zij een van de begeleidsters was op onze schoolreis van 5 VWO naar Rome, wekte bij mij dan ook geen vreugde op.

In de Eeuwige Stad ontpopte onze lerares zich echter als een gepassioneerde verhalenvertelster. Ze wist met verve voor het voetlicht te brengen waar en hoe en waarom de kunstwerken gemaakt waren. Zo stonden we als 17-jarigen vol bewondering naar de Pièta van Michelangelo te kijken. Dat verwonderde me zelf zeer, want eerdere bezoeken aan de Mona Lisa en de Venus van Milo in het Louvre hadden mij totaal niets gedaan.

Hoe spreek je kinderen op zo'n manier aan dat je een vonk overdraagt, net zoals bij mij in Rome gebeurde? Volgens Ken Robinson, schrijver van het boek Het Element, zijn docenten daarvoor cruciaal. Niet zozeer de docenten die goed zijn in het onderwijzen van hun vak, maar in het onderwijzen van leerlingen. Docenten die het hart van hun leerlingen weten te raken. Dat gebeurt vaak met een goed verhaal.

Bij mij had de fresco grote impact op mijn verdere leven. Samen met twee vriendinnen, die op eenzelfde manier geraakt waren door de kunst in Rome, reisde ik een jaar later opnieuw naar Italië om nog veel meer kunstwerken van Michelangelo te bekijken.

Verder lezen:

Waarom een levensverhaal soms onbespreekbaar is

2009-12-24T11:58:00.005+01:00

Je wilt graag het levensverhaal van je vader of moeder (laten) opschrijven. Maar je bent bang om erover te beginnen, omdat je daarmee ook aangeeft dat je nadenkt over de periode dat ze er niet meer zullen zijn. Wat nu?

Bij mijn - inmiddels overleden - ouders hoefde ik er niet over te beginnen. Iedere verwijzing naar de periode dat ze zelf niet meer in leven zouden zijn, wekte enorme weerstand op. De dood ligt nu eenmaal gevoelig. De meeste mensen denken er niet graag over na.

Wel lastig als je zelf graag de verhalen en herinneringen van je ouders wilt vastleggen, om ze te bewaren voor jezelf, je kinderen en andere familieleden. Daarmee zeg je immers indirect dat je verhalen wilt bewaren voor de periode dat ze deze herinneringen zelf niet meer kunnen vertellen. Dat alleen al werpt voor veel mensen een enorme drempel op om er met hun ouders over te beginnen.

Als één van de ouders ernstig ziek is, kan het zelfs nog veel lastiger zijn om over een levensverhaal te beginnen. Je geeft er als kind namelijk mee aan dat je niet meer gelooft in het herstel van je ouders. Als je vader of moeder zelf nog niet aanvaard heeft dat het levenseinde nabij is, heeft dat dan ook weinig zin.

Een boek met de verhalen en herinneringen van je ouders is buitengewoon troostrijk, zeker ook als ze er zelf niet meer zijn. Zowel voor de ouders zelf - die daarmee iets belangrijks van zichzelf doorgeven aan hun nageslacht - als voor de kinderen. Soms moet je gewoon wachten totdat je vader of moeder er wel aan toe is. In het uiterste geval is dat pas in de allerlaatste levensfase, zoals dat ook bij mijn moeder het geval was. Je kunt alleen maar hopen dat je dan nog voldoende tijd hebt om de herinneringen vast te leggen. Maar als het gebeurt, is dat wel van onschatbare waarde.

Iedereen sterft, maar niemand is dood.
- Tibetaans gezegde

Verder lezen:

Over Verhaallijnen
Heb je hulp nodig voor het maken van een levensboek voor je ouders? Ik sta je graag ter zijde met het houden van interviews, het schrijfwerk en de uitgave van het boek. Kijk op mijn website Verhaallijnen of mail me direct voor meer informatie. Een van de mogelijkheden is een cadeaubon voor een levensverhaal in boekvorm.

Het ideale vervoermiddel voor je geheugen

2009-12-23T11:09:00.012+01:00

Een verhaal onthouden we gemakkelijker dan cijfers of losse feiten. Verhalen beklijven zelfs beter dan beelden. Het zijn dus ideale 'vervoermiddelen' om herinneringen te bewaren.

Religieuze verhalen uit de bijbel, talmoed en koran zijn al eeuwenlang in gebruik. Verhalen over complotten verspreiden zich moeiteloos. Broodje Aap-verhalen zijn zo hardnekkig, dat ze nauwelijks tegen te spreken zijn. Een verhaal onthouden we beter dan een overzichtelijke instructietekst of een mooi vorm gegeven powerpointpresentatie. Maar waarom eigenlijk?

Je vormt herinneringen als je aandacht gedurende langere tijd ergens naar uit gaat en je iets nieuws hoort. Hoe meer prikkelingen je hersenen krijgen, hoe beter iets beklijft. Een goed verhaal stimuleert onze zintuigen. Daardoor zijn we een tijd intensief betrokken bij het verhaal. Zo blijft het verhaal 'plakken', terwijl cijfers en gegevens na enkele seconden uit onze hersenen verdwenen zijn.

In hun beroemde boek De Plakfactor beschrijven Dan en Chip Heath de belangrijkste factoren, die belangrijk zijn om een boodschap te laten beklijven. Pakkende boodschappen zijn eenvoudig, onverwacht, concreet, geloofwaardig en hebben een emotionele boodschap. Ook dit zijn allemaal factoren die we in de meeste verhalen terugvinden. Door het verrassende element en de emoties die in veel verhalen zitten, stel je je open, let je beter op en denk je beter na. Onverwachte gebeurtenissen branden in je geheugen.

Ook de verhaalvorm zelf is volgens de gebroeders Heath van belang, omdat verhalen een structuur hebben die we gemakkelijk in onze hersenen opslaan. We onthouden dingen beter als we ze in een bepaalde context kunnen plaatsen. Bijvoorbeeld als we nieuwe informatie kunnen associëren met patronen uit het verleden, oftewel mentale routes die we gewend zijn.

In hun boek geven zij daarvan een mooi voorbeeld. Studenten aan Stanford University moeten een mini-presentatie houden van drie minuten en naderhand elkaars presentaties beoordelen. Bij de vraag wie de beste presentatie gaf, kiezen zij steevast degenen met de vlotste babbel en het mooiste uiterlijk. Maar bij de vraag wat studenten naderhand onthouden hebben van de presentaties, noemen studenten alleen de verhaaltjes die verteld zijn. Ook al waren de verhaaltjes nog zo klunzig en de vertellers nog zo hakkelend.

Niet voor niets krijgen we tegenwoordig veel boodschappen in verhaalvorm aangeboden, bijvoorbeeld in reclames. Terecht. Want denk eens even terug aan je middelbare schooltijd. Welke lesstof kun je je nog het beste voor de geest halen? Bij mij was dat de lerares handvaardigheid, die met haar verhalen over Michelangelo kunst voor mij tot leven wist te wekken. En bij jou?

"Slechts één keer wordt er in de Bijbel nadrukkelijk gebruik gemaakt van bullet points: de tien geboden, de oerversie van de Powerpointslide. En die tien punten blijken, lees het boek er maar op na, heel lastig te onthouden."
- Ina Vandewijer in haar boek Storytelling

Verder lezen:

Maak de lezer nieuwsgierig

2009-12-19T23:37:00.007+01:00

Een verhaal over een personage die geen verandering doormaakt of nieuwe inzichten opdoet, is een saai verhaal. Een oude verhaalwet, die ook van toepassing is voor het schrijven van een levensverhaal.

Het belangrijkste personage in een roman heeft altijd een motief. Hij heeft iets af te rekenen met zijn vader. Ze heeft een onbereikbare geliefde. Hij heeft een uitvinding gedaan, die hij wereldwijd op de kaart wil zetten. Als lezer wil je weten waarom ze doen wat ze doen. Dat zorgt ervoor dat je door blijft lezen.

Spannend schrijven betekent dat de schrijver nieuwsgierigheid op weet te wekken bij de lezer. Dat doet de schrijver door verwachtingen te wekken, die lezer vervolgens 'ingelost' wil zien. Vaak doet de schrijver dat door een mysterie te scheppen. Dat kan een trauma zijn. Een treurige jeugdliefde. Een geheim, dat hij al jarenlang met zich meedraagt. Een obsessie of dwanggedachten. Het maakt niet zoveel uit, zolang de schrijver maar vraagtekens plaatst in het hoofd van de lezer. Dat raadsel kan de lezer vervolgens stap voor stap oplossen.

Als schrijver van levensverhalen kun je de hoofdpersoon niet zo behandelen als de schrijver omgaat met zijn romanpersonage. De romanschrijver kan zijn personages immers kneden, omvormen en helemaal naar zijn hand zetten.

Toch kunnen schrijvers van levensverhalen en andere waar gebeurde verhalen wel interessante dingen leren van de schrijvers van fictie. Ook bij het optekenen van iemands levensverhaal is het namelijk van belang dat de lezer ziet welke ontwikkeling hij of zij doormaakt. Welke kwesties kwamen er op zijn pad en hoe is hij daarmee omgegaan? Welke obstakels kwam hij tegen en welke uitwerking heeft dat gehad?

Bij het schrijven van een levensverhaal ontkom je er niet aan om je te verdiepen in de sleutelmomenten in iemands leven, zoals het moment waarop iemand besloot om een totaal andere baan te zoeken of een knoop door te hakken. Eenvoudiger kan ook: een bepaalde gebeurtenis waardoor de hoofdpersoon wijzer geworden is. Verhalen zijn de meest treffende manier om dit soort inzichten en ontwikkelingen met anderen te delen.

Verder lezen:

Levensverhaal in emotionele hoofdstukken

2009-12-17T23:35:00.012+01:00

Vertel een levensverhaal aan de hand van emoties die in ieder mensenleven voorkomen: liefde, verdriet, teleurstellingen en blijdschap. Veel boeiender dan aan de hand van levensfases.

Een levensverhaal vertellen betekent herinneringen naar boven halen en ordenen. Dat kun je doen aan de hand van levensfases. Onze levens verlopen immers doorgaans volgens een vast patroon: kinderjaren, schoolperiode, verliefdheid, vaste relatie, het werkende leven en ga zo maar door. Bij het schrijven of vertellen van een levensverhaal vormen deze periodes vaak de bijbehorende hoofdstukken.

Voor de hand liggend, maar niet zo spannend. Als je zou beginnen bij het ophalen van herinneringen en niet bij de indeling in levensperiodes, ontstaan er wellicht heel andere beelden. Beelden, die waarschijnlijk een levendiger verhaal opleveren.

Herinneringen ontstaan namelijk op twee manieren: door herhalingen in allerlei vormen, maar vooral door dingen met een grote emotionele impact. Bij heftige gebeurtenissen komen er stofjes vrij in de hersenen, die ervoor zorgen dat allerlei details moeiteloos in je hersenen opgeslagen worden. Belevenissen waarbij je grote woede, teleurstelling, angst of blijdschap voelt, blijven daarom veel beter hangen dan gebeurtenissen waar je onverschillig tegenover staat.

Zo is te verklaren waarom mensen nog precies weten wat ze aan het doen waren bij de aanslag op de Twin Towers in New York. Dat gebeurt ook bij emotionele gebeurtenissen in iemands persoonlijke leven: de geboorte van een kind, het verlies van een dierbare persoon, een ingrijpend conflict, en ga zo maar door. Dikke kans dus dat je vroegste herinnering ontstond bij een voorval dat heftige gevoelens opriep.

Bovendien zitten er aan deze gebeurtenissen waarschijnlijk allerlei ‘haakjes’ vast, waaraan nog meer herinneringen opgehangen zijn. Zo kun je behoorlijk diep in je geheugen graven en het verleden tot leven roepen.

Voor het vertellen van een levensverhaal – van jezelf of iemand anders - is het interessant dit pad van de emoties terug te wandelen. De emoties van woede, geluk, angst en blijdschap roepen namelijk bijbehorende herinneringen op, die de moeite waard zijn om door te geven en vast te leggen in een levensverhaal. Dat zijn immers vaak de verhalen die je wilt delen met anderen.

De lezer of luisteraar wil op zijn beurt ook vaak weten wat een bepaalde gebeurtenis voor iemand betekent heeft en wat hij daarbij gevoeld heeft. Emoties zijn namelijk universeel en boren een diepere laag aan, die mensen tot elkaar brengt.

Dus: als je een levensverhaal opdiept of laat schrijven, wijk dan eens af van het pad van de vaste levensfases. Er is geen wet die zegt dat je bij 'het begin' moet beginnen en precies de levensloop in de tijd moet volgen. Vraag je in plaats daarvan eens af welke emotionele hoofdstukken er in het boek komen te staan.

“Life is a story, in search of a narrator”
- Paul Ricoeur (filosoof)

Verder lezen:

De belangrijkste vragen

2009-12-16T17:04:00.009+01:00

Waarom wachten we met het stellen van belangrijke vragen totdat iemand ernstig ziek is of zelfs bijna stervend? En waarom vertellen we pas bij de uitvaart wat iemand voor ons betekend heeft?

Wat voor dromen had je als kind? Welke keuzes heb je gemaakt in je leven en hoe kijk je daarop terug? Heb je ergens spijt van? Interessante vragen, die je van iedereen die je na staat graag wilt weten. Maar in het dagelijkse leven stellen we dit soort vragen meestal niet. Het is gemakkelijker om over koetjes en kalfjes te praten of over de beslommeringen van andere mensen uitgebreid te bespreken.

Ik ontmoet regelmatig mensen die dat als een gemis ervaren. Het blijkt ook niet gemakkelijk te zijn om dit soort vragen te stellen aan elkaar, bijvoorbeeld kinderen aan hun ouders. Maar kinderen willen wel degelijk weten wat hun ouders hebben willen overbrengen bij de opvoeding. En ouders willen op hun beurt graag vertellen welke waarden zij in hun eigen jeugd meegekregen hebben, wat hun idealen waren en wat hun drijfveren zijn geweest.

Dit soort persoonlijke onderwerpen blijkt wel degelijk goed bespreekbaar te zijn. As je er tenminste de tijd voor neemt. Dat merk ik in de gesprekken die ik zelf voer om het levensverhaal van iemand op te tekenen. Wat begint als een plan om jeugdherinneringen vast te leggen voor de (klein-)kinderen, eindigt in intensieve gesprekken waarin het hele leven aan bod komt: verliefdheden, de emoties bij de geboorte van de eigen kinderen, verdriet en tegenslagen en de gedachten over de eigen dood. Soms emotioneel, maar het gaat wel ergens over.

Met het vertellen over dit soort kwesties lever je eigenlijk je geestelijke erfgoed af aan je nabestaanden. Met het vastleggen van je materiële nalatenschap bij de notaris wacht je doorgaans niet totdat je ernstig ziek bent. Dat zou je met je geestelijke nalatenschap ook niet moeten doen.

Verder lezen:

Meest inspirerende boeken over schrijfkunst

2009-12-15T09:11:00.013+01:00

Waar haal jij je inspiratie vandaan als het gaat om de techniek van het schrijven van teksten en verhalen? Dit zijn de boeken waar ikzelf het meest aan gehad heb.

The Artist's Way - Julia Cameron
The Artist's way is het beroemde werkboek van Julia Cameron, dat al miljoenen mensen over de hele wereld gestimuleerd heeft om een creatiever leven te leiden. Ze beschrijft alle gevoelens van angst, jaloezie en onzekerheid die ons in de weg zitten bij het uiten van creativiteit en geeft talrijke tips en praktische oefeningen om de pen weer rijkelijk te laten vloeien. Daar staan ook schokkende opdrachten bij, zoals een week helemaal niets lezen. Die staat nog op mijn lijstje om echt uit te proberen, want ik geloof wel dat dit helpt om je hoofd helemaal vrij te maken.
- Uitgeverij Indigo, 2002

Het geheim van de schrijver - Renate Dorrestein
Mooi handboek van romanschrijfster Renate Dorrestein, die haar kneepjes van het vak onthult. Op een aanstekelijke manier neemt Dorrestein jou, beginnende schrijver of liefhebber van literatuur, bij de hand om haar werkwijze uit de doeken te doen. Emoties, stijl, het krijgen van inspiratie, compositie, alles komt aan de orde. En daarmee is dit boek niet alleen heel inspirerend voor schrijvers van fictie, maar ook van non-fictie. Voor het e-zine Bedrijfsjournalistiek beschreef ik eerder een serie voorbeelden hoe je in personeelsbladen en relatiebladen gebruik kunt maken van fictietechnieken.
- Uitgeverij Contact, 2010

De wil en de weg - Jan Brokken
Jan Brokken schrijft over komma's, monologen, de eerste zin, de spanningsboog en de zinslengte. Over alles maakt hij een verhaal. Aan de hand van uitvoerige citaten uit de wereldliteratuur probeert hij tot de kern van een goed verhaal te komen. Wanneer wordt een scene hilarisch? Wat doe je als je veel achtergrondinformatie in een verhaal kwijt moet?
Net als Dorrestein en Cameron wijst hij op vele hindernissen die de schrijver moet overwinnen, maar de slotsom van het boek is toch dat je erg veel zin krijgt om zijn adviezen in de praktijk te brengen. Een heel rijk boek, geschreven door een rasverteller.
- Uitgeverij Augustus, 2006

"Verhalen die goed zijn, zaaien de wind en vellen een olifant."
- Jan Brokken

Welke boeken zijn voor jou belangrijk geweest als het gaat om de kunst van het schrijven onder de knie te krijgen? Door welke boeken laat jij je inspireren? Geef hieronder je reactie.

Nog meer inspirerende boeken:

Hoe je een journalistiek verhaal herkent

2009-12-12T00:42:00.008+01:00

Een journalistiek verhaal, wat is dat nou precies? Om te beginnen doet het verhaal een groot beroep op de emotie van de lezer.

Een van de meest indrukwekkende reportages die ik de laatste jaren gelezen heb, was het verhaal over Anja, Marja en Tanja: drie kippen die journalist Gerard van Westerloo volgde van pril kuiken tot hun einde als kipfiletjes in de supermarkt. Hun wrange levensverhaal - dat slechts 38 dagen duurde - illustreert op indringende wijze hoe onze samenleving met dieren omgaat.

Het artikel verscheen in december 2006 in maandblad M van NRC Handelsblad en heeft ervoor gezorgd dat mijn persoonlijke opvattingen over de 'kiloknaller' blijvend veranderd zijn. Een verhaal met impact dus. Het artikel werd terecht bekroond met met een Tegel, de vakprijs in de categorie achtergrondartikelen van dag- en weekbladen.

Deze reportage illustreert voor mij ook wat een 'journalistiek verhaal' is. Een journalist is geneigd om ieder artikel een 'verhaal' te noemen, maar wat mij betreft vereist het meer: een verteller, een setting en personages. Van Westerloo gebruikt in het verhaal over de drie kippel alle technieken, die een auteur ook voor fictie gebruikt. Maar anders dan bij fictie handelt het journalistieke verhaal over een specifieke waargebeurde gebeurtenis, dat een inzicht geeft in een groter thema in onze samenleving.

Mark Kramer, jarenlang directeur van de Narrative Journalism Coverence aan Harvard University, heeft een aantal kenmerken geformuleerd van 'narrative journalism' verzameld, die ons meer houvast geven bij het herkennen van journalistieke verhalen.

Het verhaal is geschreven vanuit een bepaald gezichtspunt met een persoonlijke stem. Kramer pleit voor een journalistieke verteller met een duidelijk herkenbare stem die zijn lezers, luisteraars en kijkers meeneemt in het verhaal.
Het verhaal bevat meerdere lagen en is daardoor op diverse niveaus te lezen: als een spannende gebeurtenis maar ook als een verhaal dat iets vertelt over een breder verschijnsel in onze samenleving.
De schrijver doet net als een romanschrijver een beroep op de emoties bij de lezer.
Het verhaal bevat betrouwbare informatie op basis van gedegen research en is boeiend om te lezen.
Het verhaalt over intrigerende mensen, hun emoties en echte situaties.
Het verhaal bevat een conflict of een probleem dat op een of andere manier moet worden opgelost.
Het verhaal heeft een thema en een doel; een dwingende reden, waarom het gelezen moet worden.

Om dit verhaal te vertellen, hanteert de schrijver diverse verhaaltechnieken. Hij laat zijn verhaal bijvoorbeeld starten op een spannend moment en werkt met personages, die een bepaalde ontwikkeling doormaken. Al gaat het om waargebeurde verhalen, de journalistiek en de literaire verteltechnieken vloeien hier in elkaar over.

"De kortste afstand tussen de mens en de waarheid is een verhaal."
- Jacob ben Wolf Kranz

Originele tips voor jubilarissen en afscheidnemende collega's

2009-12-01T17:06:00.012+01:00

Beter speechen. Yes, you can is de titel van een kersvers boekje van bladenmaker Rob van Vuure. Bij nader inzien is het een goudmijntje vol originele ideeën om een afscheidnemende collega, een jubilaris of een bruidspaar in het zonnetje te zetten.

Bladenmaker Rob van Vuure is een imposante ideeënleverancier. Zijn creatieve explosies om artikelonderwerpen van nieuwe invalshoeken te voorzien of zijn bedenksels voor verleidelijke covers hebben hem tot gemaakt tot een van de grootheden van de publieksmagazines.

Dat Rob zich ook al bezig houdt met speechen, was volkomen nieuw voor mij. De titel 'Beter speechen - Yes, you can' zet de lezer echter volkomen op het verkeerde been. Dat geldt ook voor de omschrijving op de achterflap, die tips belooft voor de 'perfecte speech in het Obama-tijdperk'. Want Rob geeft helemaal geen trucs voor een vlammend betoog of overtuigende argumenten, maar doet gewoon waar hij altijd al goed in was: een stortvloed aan ideetjes leveren.

Het grappige is dat de toespraken opvallend veel gemeen hebben met een artikel of een tijdschrift. Je hebt een prikkelende openingszin nodig en een fijne uitsmijter. Je kunt er allerlei gimmicks mee uithalen om je publiek te verleiden. En je kunt er enorm creatief mee uitpakken. Een van Robs amusante voorbeelden is een speech voor een jubilaris die langdurig ziek is, maar die je toch in het zonnetje wilt zetten. Regel een stand-in en laat toch alles plaatsvinden. Receptie, speeches, diner, mails en cadeaus. Maak er een prachtig fotoboek en videofim van. Bezorg na afloop alle felicitatiemails, het volgeschreven receptieboek en de cadeaus bij het feestvarken thuis. Dat maakt indruk.

Veel tips voor speeches zijn bovendien om te vormen naar boekjes, waarmee je de jubilaris of de afscheidnemende collega kunt verrassen. Enkele ideeën van Rob, omgevormd naar afscheids- of jubileumboeken:

Terugblikken in foto's. De jubilaris is 25 jaar in dienst. Alle collega's hebben een foto van zichzelf gezocht van 25 jaar geleden. Iedereen vertelt wat hij of zij in die periode deed.
Typerende voorwerpen. Maak een boek waarin vrienden en collega's stuk voor stuk iets vertellen over een typerend gedicht, een treffend citaat, gerecht, YouTubefilmpje, roman of muziekstuk. Of zoek een levende bloem of plant uit, plak het in een boek en schrijf er iets typerends bij. 'Een adieuherbarium vol gedroogde speeches'.
Vergelijkingen maken. Trek vergelijkingen tussen de hoofdpersoon en iets anders: titels van bekende boeken, bekende Nederlanders, bekende bezienswaardigheden of zijn favoriete gerechten. Portretteer de liefhebber van Artis aan de hand van een aantal karakteristieke bewoners van de dierentuin. De eetlust van de olifant, de snelheid van de cheeta, de slimheid van het zeepaardje.
De belangrijkste eigenschap uitvergroot. Maak een boek in stijl van de belangrijkste eigenschap van de hoofdpersoon. Een uiterst diplomatieke jubilaris ontvangt een boek waarbij de eerste hoofdstukzinnen steeds beginnen met enerzijds/anderzijds.
Iets karakteristieks in beeld. Alle collega's schilderen of fotograferen iets van de hoofdpersoon. Alle schilderijen en foto's worden afgedrukt in een boekje. In de toelichting staat te lezen wat men karakteristiek vindt van de hoofdpersoon. 'Ik ben begonnen met je ogen'.

Wie ook nog wil weten hoe je de aanbieding van deze geschenken tot een onvergetelijke happening kan maken, kan ik het boek van harte aanraden. Inspiratie verzekerd!

'Beter speechen. Yes, you can! 300 tips & ideeën.' Rob van Vuure, uitgeverij Ambo, november 2009

Verder lezen:

Een visie op het leven van je hoofdpersoon

2009-11-30T11:14:00.013+01:00

Als je een levensverhaal schrijft, kun je daar als schrijver uitgebreid je eigen visie in kwijt over het leven van de hoofdpersoon? Of moet je als schrijver een terughoudender rol innemen?

Dat was de kern van de vraag, die een schrijfster mij deze week stelde. Ze hield er erg van om haar eigen ideeën los te laten op het levensverhaal van anderen. Maar ze vroeg zich ook af of de hoofdpersoon daar wel op zat te wachten. Die wil immers zijn eigen verhaal teruglezen.

Allereerst dien je scherp te krijgen voor wie je het levensverhaal schrijft en wat de doelstelling daarvan is. Ga dus eerst bij jezelf te rade of je puur voor jezelf schrijft of dat het verhaal nadrukkelijk bedoeld is voor iemand anders.

Wil je een verhaal schrijven voor de ander, dan is het inderdaad belangrijk dat de hoofdpersoon zijn/haar eigen visie op zijn eigen leven terugleest. Zonder expliciete op- en aanmerkingen van de schrijver dus. Als schrijver staat het je wel vrij om lijn aan te brengen in het levensverhaal van iemand anders en de rode draad weer te geven. Zo geeft het levensverhaal impliciet antwoord op de vraag wat de hoofdpersoon eigenlijk drijft en wat de belangrijke thema's in zijn leven zijn. Daarvoor heb je de beschikking over tal van subtiele middelen, zoals de keuze van hoofdstuktitels. Of door bepaalde gebeurtenissen prominent aan het begin of einde van een hoofdstuk te plaatsen, zodat het de lezer duidelijk wordt dat een gebeurtenis staat voor iets groters.

Of ben je erg geïnteresseerd in de levens van anderen en wil je daar een verhaal over schrijven? Dat kan erg bevredigend zijn voor jezelf en daar kun je wel veel meer interpretaties in kwijt. En schrijf daar dan ook vooral bij dat het jouw persoonlijke visie is op een bepaalde persoon. Dat is wel zo duidelijk!

Weet je nog niet precies wat je wilt met een levensverhaal? Begin dan met een verhaal dat je gewoon voor jezelf wilt schrijven en kijk daarna hoe je er mee verder wilt gaan. Succes!

Heb jij ook een vraag over het schrijven van levensverhalen? Mail mij en ik behandel je vraag op mijn weblog. Of schrijf je vraag hieronder bij de reacties!

Verder lezen:

Wat levensverhalen jou opleveren

2009-11-27T13:56:00.010+01:00

Wat heb je er aan om je levensverhaal op te tekenen? Er zijn drie redenen, die te maken hebben met verleden, heden en toekomst.

1. Een betere band met het verleden
Mensen wortelen op een plek. je hoort thuis in een familie. Je hebt wellicht ingrijpende ervaringen doorgemaakt, die je gevormd en veranderd hebben. Als je wil weten waar je vandaan komt en wat je gemaakt heeft tot wat je nu bent, moet je in je persoonlijke geschiedenis duiken. Met het vertellen van je persoonlijke levensverhaal of familieverhaal keer je terug naar dat verleden en ontdek je wie je bent.

2. Een boodschap voor de toekomst
Wat kunnen jouw kinderen of jouw kleinkinderen straks over jou vertellen? Ze erven misschien ooit je spullen, maar kennen ze ook je geestelijke erfenis? Door het verhaal op te tekenen van jou of van je familie zorg je ervoor dat jouw belevenissen, ervaringen en persoonlijke ontwikkelingen bewaard blijven. Zodat het nageslacht niet hoeft te vragen 'wie die persoon is in het fotolijstje op de schoorsteenmantel'.

3. Leven in het nu
Door te vertellen over je leven wordt zichtbaar welke thema's belangrijk zijn (geweest) in je leven. De hang naar vrijheid, wellicht. De pogingen om aan de beklemming van thuis te ontsnappen. Of muziek, dat altijd een grote rol in je leven heeft gespeeld. Misschien sta je op een kruispunt in je leven. Door hierover te vertellen, word je je vanzelf bewuster van de dingen die écht belangrijk voor je zijn. En dat betekent leven in het nu.

Verder lezen over de redenen om levensverhalen te laten optekenen:

Schuif je het schrijven van je levensverhaal voor je uit? Niet iedereen beschikt over een goede pen of kan hiervoor daadwerkelijk de rust vinden. Als schrijver kan ik u daarbij helpen. Meer informatie vindt u daarover op mijn website Verhaallijnen. Of neem direct contact met me op en ik vertel u over de mogelijkheden.

Een serie anekdotes is nog geen verhaal

2009-11-25T12:17:00.012+01:00

Levensverhalen van beroemde persoonlijkheden zijn geliefd bij filmmakers. De levens van Coco Chanel (rechts op de foto), Evita Perron, Mahatma Gandhi, Marie Antoinette, Frida Kahlo, Anne Frank, Nelson Mandela en vele anderen bieden immers volop visueel drama.

Toch is er nog iets anders nodig voor de verfilming van een bestaand verhaal om te zorgen dat deze werkelijk blijft boeien. Dat zijn de achterliggende drijfveren van de hoofdpersoon, die duidelijk maken waarom hij doet wat hij doet. De hoofdpersoon kan zelf op jonge leeftijd gepest zijn, waardoor ze haar hele leven de drang heeft om zich te bewijzen. Of zijn waanzinnige fascinatie voor snoep is terug te leiden op de angst voor de tandarts (tevens zijn vader), zoals Willy Wonka in de film Sjakie en de Chocoladefabriek. Het doet er niet zoveel toe wat er precies speelt, als de lezer of kijker maar inzicht krijgt in de motieven van de hoofdpersoon. Pas dan kan hij zich inleven en de verhaallijn volgen.

Bij het schrijven van levensverhalen - of andere waargebeurde verhalen - is het net zo. Een serie anekdotes, hoe smakelijk die ook zijn, vormt nog geen verhaal. Een verhaal vereist immers een spanningsboog, die zich ontwikkelt zich rondom een of meerdere thema’s. En die thema’s worden met elkaar verbonden door een ‘leidmotief’: een herhaaldelijk terugkerend element dat voor iets groters staat.

Een scriptschrijver van een film of toneelstuk heeft het in één opzicht gemakkelijker dan een verhalenschrijver. Hij kan zijn verhaal modelleren rondom het centrale thema en alle zaken die voor afleiding zorgen simpelweg weglaten. Bij een levensverhaal is dat ingewikkelder. In dat verhaal zitten allerlei zijpaden, die helemaal niets te maken hebben met het centrale thema maar toch voor de verteller van belang zijn. Toch dient de schrijver dat centrale thema boven alles in de gaten te houden. De rode draad moet zichtbaar blijven, omdat het verhaal daardoor kracht krijgt.

Hoe kom je zo’n thema op het spoor? Daarvoor kun je letten op de volgende zaken:

Zoek naar veranderingen en beslissende momenten in iemands levensverhaal. Is er een sleutelmoment? Je hoofdpersoon vertelt bijvoorbeeld over de suikerbieten en de tulpenbollen, waarmee hij de Hongerwinter overleefde. Sindsdien gooit de hoofdpersoon nooit meer restanten voedsel weg. Je hoofdpersoon slaagde niet voor zijn eindexamen en heeft daar altijd spijt van gehad. Of je hoofdpersoon werd vernederd als au pair en laat zich sindsdien nooit meer misbruiken.

Zoek tijdens de gesprekken naar symbolen, die het motief mogelijk weergeven. Een voorbeeld dat ik tegenkwam is de boot van de persoon die zijn hele leven lang op zoek is naar vrijheid.

Zoek naar iemands waarden en normen. Wat heeft iemand van thuis meegekregen? Waarom doet iemand wat ie doet? Doet hij of zij uitspraken over zijn leven met een algemene strekking, zoals: “Ik kon vaak dingen niet, maar ik zette er wel mijn tanden in om het toch voor elkaar te krijgen”?

Deze ingrediënten zijn de bouwstoffen voor sleutelmomenten. De scènes met deze sleutelmomenten verdienen extra gewicht in het verhaal. Daarom beschrijf je deze passages met veel sfeer en met oog voor detail. De verbindende stukken tussen deze sleutelmomenten kun je met meer afstand beschrijven. Zo ontstaat er een afwisseling tussen in- en uitzoemen, wat verschil in tempo en sfeer oplevert. Dat geeft het verhaal spanning en samenhang. In plaats van een losse aaneenschakeling van anekdotes (de zogeheten ‘omgevallen boekenkast’) ontstaat zo een lezenswaardig verhaal.

"Het zijn onze keuzes die laten zien wat we echt zijn, veel meer dan onze talenten."
- Joanne Kathleen Rowling (schrijfster van de boeken over Harry Potter)

Verder lezen:

Opnameapparaatje of een notitieblok

2009-11-24T10:03:00.015+01:00

Neem je het gesprek op via een elektronisch opnameapparaatje of schrijf je met de hand mee als je een interview houdt? Mijn antwoord: een notitieblok waar het kan, een opnameapparaatje waar het moet.

In de dik twintig jaar dat ik interviews houd, heb ik altijd gezworen bij een eenvoudig notitieblok als enige hulpmiddel. Het uitwerken van schriftelijke aantekeningen is vele malen sneller dan een geluidsopname uitschrijven. Bij een geluidsopname moet je namelijk vaak een dubbelslag maken: eerst de gesprekken uitschrijven en de spreektaal omzetten in compactere schrijftaal. Vervolgens moet je daarna nog de tekst grondig inkorten. Bij het maken van schriftelijke notities zorg je zelf al voor de selectie van de belangrijkste uitspraken.

Toch zijn er enkele omstandigheden waarbij ik het gebruik van een opnameapparaatje handig vind. Nog steeds schrijf ik tijdens het gesprek aantekeningen op, terwijl ik geluidsopnames maak. Dat creëert rust in het gesprek en geeft de geïnterviewde de gelegenheid om na te denken over zijn antwoorden terwijl je schrijft. Maar het opnameapparaatje is wel handig om het gesprek achteraf terug te kunnen beluisteren.

1. Lastige onderwerpen
Dat is allereerst bij gesprekken over ingewikkelde onderwerpen waar je minder goed in thuis bent. Natuurlijk bereid jij je goed voor op interviews over dit soort onderwerpen, maar dikke kans dat er tijdens het gesprek details over tafel gaan die jij mist. In dit soort gevallen noteer je het interview nog steeds op je notitieblok, maar de geluidsopname is een handige back-up om de precieze bewoordingen terug te beluisteren.

2. Snelle praters
Nog zo'n geval waar een opnameapparaatje goede diensten kan bewijzen: bij snelle praters. Er zijn mensen die buitengewoon veel woorden kunnen gebruiken in korte tijd. Politici en andere beroepspraters bijvoorbeeld. Ik heb eens Jan Pronk geïnterviewd, toen in zijn rol als minister van VROM. Het gesprek vond plaats in de pauze van een evenement en kon daardoor maximaal tien minuten duren. Dat houd je schrijvend nauwelijks bij. De informatiedichtheid van dit gesprek was trouwens zo hoog dat het twee nieuwsartikelen opleverde.

3. Wandelgesprekken
Leuk idee van de eindredactie: twee bestuursleden van een grote overheidsinstelling interviewen tijdens een wandeling door het Amsterdamse bos bij Amstelveen. Ondertussen maakt de fotograaf bijpassende plaatjes. Gekkenwerk voor de interviewer natuurlijk, want tijdens een boswandeling kun je geen aantekeningen maken. En de fotograaf wil ook nog eens dat je uit beeld blijft van zijn camera. Dan heb je een opname-apparaatje hard nodig. En dan maar hopen dat er niet veel vliegtuigen overvliegen, zoals destijds wel het geval was in het Amsterdamse bos.

4. Lange persoonlijke interviews
Bij interviews voor levensverhalen of andere lange persoonlijke interviews vind ik een opnameapparaat ook van groot belang. In een boek over een levensverhaal heb je als schrijver heel veel informatie nodig, vooral ook veel details. Als je alleen notities maakt, gaan veel van die details verloren. Daarnaast is het voor persoonlijke interviews ook belangrijk dat je de pen neer kunt leggen als dat nodig is, bijvoorbeeld als het gaat over moeilijke momenten. Dan is het belangrijk dat de interviewer allereerst luistert en meevoelt en niet schrijft.

5. Leren en verbeteren
Tot slot is er nog een goede reden om interviewopnames te maken. Het terugluisteren van je eigen vraaggesprekken is buitengewoon leerzaam om het de volgende keer nóg beter te doen!

Verder lezen:

Veertien tips voor een goed vraaggesprek over een persoonlijke geschiedenis

Eigen baas: "Mensen zijn verrast door verbanden die ik in hun leven zie."

2009-11-22T22:53:00.017+01:00

"Blij word ik van het nadenken over de vorm waarin het verhaal het beste tot zijn recht komt." Foto Anneke Hymmen

In de rubriek Eigen Baas publiceert het maandblad Opzij deze maand een interview met mij over de oprichting van Verhaallijnen. Dit is de tekst van het interview, dat gehouden werd door Merel van Dorp.

"Twee jaar geleden werden mijn ouders ernstig ziek. Ze stierven kort na elkaar. Ter herinnering voor mijzelf en mijn kinderen schreef ik naderhand verhalen uit hun leven op. Daar wist een kennis van mij niets van. Toch vroeg ze mij of ik haar levensverhaal wilde optekenen in een boek. Meteen dacht ik: dit wordt een overstap. Gek eigenlijk, want als journalist in loondienst had ik het prima naar mijn zin.

Ik zegde mijn baan op, volgde een cursus literaire non-fictie, liet een website ontwerpen en las allerhande tips op sites voor zelfstandige werkers op internet, zoals lancelots en ditiszinvol. Mijn tarief bepalen vond ik lastig. Uiteindelijk besloot ik dat een boek vergelijkbaar is met een kunstwerk van een paar duizend euro.

Vooral volwassen kinderen of vrienden willen het levensverhaal van een dierbare in boekvorm zien. Zo schrijf ik een boek voor iemand die het van collega's cadeau krijgt als hij met pensioen gaat. Daarvoor interview ik de hoofdpersoon een paar keer. Daarnaast schrijf ik artikelen voor overheidsorganisaties en maatschappelijke instellingen. Een leuke en nodige afwisseling, want het duurt even voor een boek af is en ik betaald krijg.

Blij word ik van nadenken over de vorm hoe een verhaal het best tot zijn recht komt. De vele reacties naderhand geven voldoening - over journalistieke producten hoorde ik nooit wat van lezers. Ook krijg ik dieper contact door de lange, persoonlijke gesprekken. Vaak zijn mensen verrast door de verbanden die ik in hun leven zie. Risico is soms dat ze mij bijna als psycholoog zien. Ik stel dat altijd meteen aan de orde, dat schept dan weer de juiste afstand.

Sommige gebeurtenissen zijn voor de hoofdpersoon erg confronterend op papier, merk ik. Wil het verhaal boeien, dan is het toch interessant om ook minder goed verlopen gebeurtenissen in je leven te vermelden. Als je ook beschrijft wat mensen daarvan hebben geleerd, krijg je weer de juiste balans.

Ik werk wat meer en vaker 's avonds, maar ik verdien meer dan in loondienst. Ik werk vanuit huis en interviews doe ik bij mensen thuis. Ook huur ik één dag in de week een plek in het Huis van de Communicatie, waar ook communicatiedeskundigen, vormgevers en fotografen zitten. Dat levert frisse ideeën op: we zijn al aan het nadenken over een gezamenlijk project."

Uit: interview in Opzij, december 2009

Verder lezen:

Starten met een zelfgeschreven levensverhaal

2009-11-21T15:32:00.003+01:00

Menigeen koestert de wens om een levensverhaal te schrijven over iemand in zijn omgeving. Dat is een omvangrijke klus. Logisch dat je je allereerst afvraagt waar je in hemelsnaam moet beginnen. Met deze tips maak je een goede start!

1. Bedenk allereerst wat voor soort verhaal je wilt schrijven.
Een boek voor een vriendin die niet lang meer te leven heeft vraagt om een andere aanpak dan een geschenk voor een echtpaar, dat vijftig jaar getrouwd is. In het ene boek zullen levenslessen centraal staan, in een ander boek ligt meer de nadruk op anekdotes of familieverhalen. Kortom, bepaal wat je met het boek wilt. Vervolgens weet je ook wat voor soort informatie je gaat verzamelen.

2. Zet de hoofdlijnen vast
Heb je bepaald wat voor soort boek je gaat schrijven, kun je ook andere keuzes maken. Wie doet er mee met het uitzoek- en schrijfwerk? Hoe uitgebreid wordt het levensverhaal: alleen interviews met de hoofdpersonen of ook met mensen om hen heen? Ga je ook documenten bestuderen en wellicht stamboomonderzoek doen? Komen er foto’s of andere illustraties bij?

3. Kijk hoe anderen het doen
Je bent zeker niet de enige die een levensverhaal schrijft. Inspiratie voor geschikte interviewvragen staan in de populaire boekenserie Mam vertel ‘ns (bij iedere boekhandel verkrijgbaar) of in Hoe schrijf ik een familiegeschiedenis van Marijke Hilhorst. Kijk hier voor nog meer inspirerende boeken.

Nog meer tips om te starten met je eigen boek:

Meer hulp nodig?
Laat je toch liever het levensverhaal of het familieverhaal schrijven door een professionele schrijver? Ik houd interviews, schrijf het verhaal uit en maak er voor jou een compleet boek van. Kijk voor meer informatie op mijn website Verhaallijnen.

Zitten kinderen te wachten op familieverhalen?

2009-11-17T09:46:00.015+01:00

Ouders of grootouders vinden het de moeite waard om hun verhalen door te geven aan hun kinderen of kleinkinderen. Maar zitten de kinderen daar eigenlijk wel op te wachten? Een klein onderzoek.

"Omdat ik niet wil dat mijn kleinkinderen straks zeggen: wie is die mevrouw in het fotolijstje op het buffet." Zo motiveerde een van mijn opdrachtgevers haar besluit om haar levensverhaal vast te leggen in een boek. Het is ook voor andere opa's en oma's vaak de doorslaggevende reden om hun verhalen te vertellen. Gekend willen worden, zeker door je eigen familie, is een belangrijke drijfveer.

Toch vroeg een oma zich laatst af of haar kleinkinderen wel zaten te wachten op de verhalen van vroeger. Een terechte vraag natuurlijk. Zonder geïnteresseerde lezers schiet een boek met levensverhalen zijn doel voorbij.

Omdat haar vraag me intrigeerde, heb ik bij onze eigen kinderen gepolst of ze geïnteresseerd zijn in de familieverhalen. Het antwoord van beide kinderen was ondubbelzinnig positief. "Ja, want dat is geschiedenis", zeiden ze. En geschiedenisverhalen - van Julius Caesar tot de piratenavonturen van Michiel de Ruyter - vinden ze heel interessant.

De verhalen van opa over de oorlog hebben ze laatst in ieder geval met gespitste oren beluisterd. Hoe hij onder het afdakje van de bakkerswinkel stond en dan met zijn jongere broertje stond te kijken naar de bommen, die enkele kilometers verderop neerstortten. Hoe zijn moeder als weduwe eten en brandstof bij elkaar scharrelde voor acht kleine kinderen. En hoe opa zijn zusje kwijt was, terwijl de Duitsers door de straat marcheerden.

Andere ouders die op mijn twitter-oproep voor dit onderzoekje reageerden, herkennen dat. Verhalen moeten spannend zijn. "De astma van tante Truus is minder boeiend dan een betovergrootvader die goudzoeker was", zegt Isis123. En het is belangrijk dat de verhalen aansluiten op iets waar ze zelf mee bezig zijn. Ze moeten iets van zichzelf erin kunnen herkennen. Dat geldt eigenlijk voor iedere luisteraar of lezer.

Als kinderen in hun jeugdjaren weinig interesse hebben voor het leven van hun ouders of grootouders, dan verandert dat vaak als ze zelf volwassen zijn. Dan realiseren ze zich dat er een periode aanbreekt dat de verhalen van vroeger vergankelijk zijn. Als je ouders er op een dag niet meer zijn, zijn immers ook hun verhalen verdwenen. Dat zijn verhalen over een oud ambacht, dat van generatie op generatie uitgeoefend werd. Verhalen over de hongerwinter. Of verhalen over het leven in voormalig Nederlands-Indië, waarover binnenkort niemand meer uit eigen ervaring kan vertellen.

Daarnaast is er nog een categorie volwassenen dat met andere soort vragen over het verleden rondloopt. In sommige families zijn trauma's, die van generatie op generatie worden doorgegeven. De angst voor armoede bijvoorbeeld, wat uitmondt in een dwingende zorg dat je eigen kinderen het beter krijgen. Of geestelijke verwaarlozing en psychische problemen, die bij de volgende generatie opnieuw opduiken. Familieverhalen kunnen hierin inzicht geven. Dit soort verhalen zullen kinderen altijd van hun ouders of grootouders willen horen, omdat dat betekenis heeft voor hun eigen leven.

Gevoelens van spijt duiken op als je ouders of andere familieleden overlijden en je allerlei spullen erft, maar nauwelijks hun persoonlijke verhalen kent. Ik hoor dat mensen dan alsnog op zoek gaan naar hun levensverhalen via andere familieleden en archieven.

Dus ja, ik ben ervan overtuigd dat kinderen geïnteresseerd zijn in familieverhalen. Als de belangstelling in hun kinderjaren gering is, dan volgt die interesse waarschijnlijk later wel.

"Ik spaar geen geld. Wel mooie herinneringen."
- Herman Brood

Verder lezen:

Verhalen geven vertrouwen terug

2009-11-04T22:43:00.014+01:00

Mensen hebben niet meer informatie nodig, maar vertrouwen. Verhalen hebben de kracht om dat vertrouwen opnieuw over te brengen, omdat zij een bijzondere uitwerking hebben op mensen.

Financiële adviseurs, die te boek staan als geldwolven. Politici, die het verbruid hebben bij de kiezers. De voedingsindustrie, die door een aanzienlijk deel van de consumenten gewantrouwd wordt. Veel bedrijven, instellingen en organisaties kampen met een vertrouwenscrisis.

En dat terwijl vertrouwen cruciaal is bij alle relaties, of dat nu medewerkers, klanten, opdrachtgevers of kiezers zijn. Het gebruik van waargebeurde verhalen in de onderlinge communicatie kan daarin een belangrijke rol spelen.

Hoe dat kan? Dat heeft te maken met de bijzondere kenmerken van verhalen:

Verhalen zijn bijna altijd concreet, bevatten meestal elementen van gevoel en het onverwachte. Daarmee geven verhalen de lezers een context die zij niet uit een abstracte tekst kunnen halen.
Verhalen prikkelen indirect het denken van de toehoorder of lezer. Dat werkt beter dan het rechtstreeks vertellen van de boodschap.
Een verhaal betrekt het publiek bij het idee via de beelden en emoties die het verhaal oproept. Het nodigt de toehoorders of lezers uit om mee te doen.
Er is steeds meer behoefte aan authenticiteit, relevantie en echtheid. Waargebeurde verhalen bieden dat in ruime mate.
Verhalen zijn feiten, die verpakt zijn in emotie. Alleen emoties brengen ons werkelijk in beweging.
Verhalen bieden veel mogelijkheden om nieuwsgierigheid te wekken, bijvoorbeeld door het achterhouden van informatie. Mensen houden van puzzelen en het zoeken naar verbanden. Een verhaal houdt daarom de aandacht vast, omdat de lezer wil weten 'hoe het afloopt'.
Verhalen zijn gemakkelijk te onthouden. Door het verrassende element en de emoties die in veel verhalen zitten, stelt de lezer zich open en let beter op. Losse feiten en cijfers blijven niet hangen; een verhaal kan jaren later nog herinnerd worden. Verhalen nodigen lezers uit om te reageren en hun eigen verhaal te vertellen.

Verhalen illustreren dus een boodschap op een overtuigender manier dan andere manieren van informatieoverdracht. De lezer denkt: Ja, dat heb ik ook! Of: Dat had mij ook kunnen overkomen! Daarmee bieden waar gebeurde verhalen, inclusief de emoties die daarin verwerkt zijn, een belangrijk communicatiemiddel om lezers bij het onderwerp te betrekken, mee te laten leven en begrip te kweken. Mits goed gebruikt natuurlijk. Het verhaal moet wel waargebeurd zijn en de verteller moet in zijn waarde gelaten worden!

Er zijn altijd verhalen genoeg. Maakt jouw bedrijf op dit moment zware periodes door, omdat er nauwelijks nieuwe opdrachten binnenkomen? Beschrijf het verhaal wat de orderafdeling allemaal meemaakt. Is een afdeling maandenlang in stilte in touw geweest om een nieuw product te lanceren? Beschrijf de momenten waarop alle betrokkenen het niet meer zagen zitten, de doorbraak en de uiteindelijke euforie. Dat wil iedereen lezen.

Het verhaal als genre verdient dus een prominente plaats in personeels- en relatiebladen en in andere communicatiemiddelen van een organisatie of bedrijf.

Verder lezen:

Gratis verhaleninspiratie

2009-10-30T12:30:00.008+01:00

Ben je geïnteresseerd in waargebeurde verhalen en de toepassingen daarvan? Overweeg je een levensverhaal te (laten) schrijven? Voor jezelf of voor je familie?

Meld je dan ook aan voor een abonnement op mijn gratis Verhalenmail. Iedere maand ontvang je een inspirerende mail met tips en ideeën voor mensen die de kracht van levensverhalen, reportages en andere levensechte verhalen willen leren kennen en gebruiken.

Als extraatje ontvang je per email bovendien de gratis Handleiding voor Herinneringen met tips om herinneringen te bewaren en weer op te roepen.

Na aanmelding krijg je een email om je inschrijving te bevestigen. Je kunt je op ieder moment weer afmelden en ik geef je emailadres niet door aan anderen.

"De kortste afstand tussen een mens en de waarheid is een verhaal."
Jacob ben Wolf Kranz

Een snel begin met het schrijven van je eigen levensverhaal

2009-10-28T16:52:00.020+01:00

Je loopt rond met het plan om je levensverhaal op te schrijven, maar je hikt aan tegen de uitvoering van dat plan. Hoe maak je een snel begin?

Als je een coach hebt of als je begeleid wordt bij het zoeken naar een nieuwe baan, krijg je vaak de opdracht om je eigen levensverhaal op te schrijven. Deze schrijfopdracht geeft jezelf nieuwe inzichten, terwijl ook je begeleider beter inzicht krijgt in je achtergrond en de keuzes die je gemaakt hebt. Of je hebt andere redenen om je eigen levensverhaal op papier te willen zetten.

Wat de aanleiding ook is, het schrijven van je persoonlijke levensverhaal voelt in veel gevallen als een enorme klus. Je hebt zoveel meegemaakt en er valt zoveel te noteren: waar moet je in hemelsnaam beginnen? Grote kans dat je dichtslaat en aan daadwerkelijk schrijven niet eens toe komt. Wat nu?

Knip je plan op in kleinere onderdelen, die wél behapbaar zijn. Maak om te beginnen je persoonlijke tijdbalk, waarin feiten en jaartallen op een rij staan, zoals van je schoolperiode, studie, woningen en verhuizingen, partner(s), kinderen, werkkringen, etcetera. Sla fotoboeken en zo mogelijk oude agenda's erop na. Maak gebruik van de gegevens uit je curriculum vitae. Op basis van zo'n 'synopsis' is het gemakkelijker de volgende stap te zetten.
Maak een mindmap. Dat is een gemakkelijke manier om het geheugen aan te sporen om herinneringen naar boven te halen. Hoe je een mindmap maakt, staat hier beschreven.
Gebruik spreektaal. Bedenk dat schrijven een manier van vertellen is. Neem een persoon in gedachten aan wie je je levensverhaal wilt vertellen. En schrijf zoals je je gedachten en belevenissen zou verwoorden als deze persoon naast je zit.
Begin gewoon. Niet piekeren over mooie zinnen, maar een start maken, hoe knullig ook. Elke zin kan weer veranderd, aangepast of verplaatst worden als dat nodig is.
Verzamel losse eindjes. Komen er bruikbare verhalen of gebeurtenissen op in je hoofd? Noteer ze op een apart vel of in een notitieboekje. Het is gemakkelijker om deze notities vervolgens tot losse bruikbare stukjes uit te werken dan een begin te maken vanuit het niets.

Je persoonlijke tijdbalk

2009-10-27T09:38:00.005+01:00

Het maken van een tijdbalk met je persoonlijke geschiedenis op een tijdbalk helpt om je verhalen uit je geheugen op te diepen. Hoe maak je zo'n tijdbalk?

Pak een groot vel papier en teken een balk. Op het ene uiteinde van de tijdbalk schrijf je 'geboorte' en op het andere uiteinde schrijf je 'heden'. Zet vervolgens de belangrijkste tijdvakken in je leven er in, zoals schoolperiode, studie, werk, partners, kinderen, verhuizingen, etc.

Denk vervolgens na over de belangrijkste herinneringen die in je geheugen naar boven komen. Je kunt deze hulpvragen gebruiken om je geheugen op gang te helpen. Achter elk van deze vragen bevinden zich verhalen, die je met steekwoorden in je tijdbalk zet.

1. Grote gebeurtenissen
Wat waren de meest ingrijpende gebeurtenissen in je leven?

2. Invloeden van buitenaf
Welke gebeurtenissen zorgden voor een verandering van je ideeën, overtuigingen, waarden of houding?

3. Beslissingen
Heb je beslissingen genomen die invloed hadden op je eigen leven of het leven van anderen?

4. Veranderingen
Welke veranderingen vonden plaats in je leven?

5. Successen
Wat waren je belangrijkste successen of resultaten die je behaald hebt? Waar ben je trots op?

6. Mislukkingen
Heb je grote vergissingen gemaakt in je leven. Heb je bepaalde mislukkingen ervaren?

7. Teleurstellingen
Waren er grote teleurstellingen in je leven?

8. Belangrijke mensen
Welke belangrijke mensen kwamen op je pad en hoe hebben ze je leven beïnvloed?

Kies de manier van invullen die het beste bij je past. Sommige mensen vinden het nuttig om jaar voor jaar in te vullen. Anderen zetten liever willekeurig herinneringen in de tijdbalk in de volgorde waarin ze in je geheugen opkomen. Het komt er niet op aan om heel erg precies te zijn qua data, het gaat om het grote beeld.

Onderzoek je verhalen op thema's. Dat zijn de dingen die je hebt geleerd en de inzichten die je hebt verkregen uit je ervaringen. Als je je bewust bent van de rode draad in jouw ervaringen, helpt dat om nieuwe verhalen uit je geheugen op te diepen.

Bron: Story Matters

Het geheim van animatiefilm Up

2009-10-26T22:33:00.021+01:00

Carl Fredericksen piept er met huis en al tussenuit dankzij duizend heliumballonnen
- Foto Pixar

Wie wil een film zien over een verbitterde oude man met een vierkante kaak? Pixar Animatiestudio weet er toch een ontroerende publiekstrekker van te maken. Wat is het geheim van dit verhaal?

Hoofdpersoon Carl Fredericksen van Pixars nieuwste computeranimatiefilm Up is chagrijnig en verzuurd. Zijn geliefde vrouw Ellie is overleden en een projectontwikkelaar aast op zijn huisje. Zijn enige perspectief is een gedwongen aftocht richting bejaardentehuis. Dan gooit hij alsnog het roer om in zijn leven. Zo'n ommezwaai is altijd een krachtig moment voor verhalenvertellers. Een nieuw leven beginnen, desnoods als we 78 jaar zijn zoals Carl: dat willen we in ons hart allemaal.

Carl maakt maar liefst duizend heliumballonnen aan zijn huisje vast, waarmee zijn woning verandert in een luchtschip. Hij zet koers naar Zuid-Amerika om een jeugddroom waar te maken: een avontuurlijke reis naar de Paradijswaterval. Een leven lang heeft hij samen met Ellie geprobeerd om met deze reis in de voetsporen treden van hun jeugdheld Charles Muntz, een beroemde ontdekkingsreiziger. Maar vanwege financiële problemen moeten ze hun reis naar de Paradijswaterval telkens uitstellen. Uiteindelijk sterft Ellie zonder dat ze de reis hebben kunnen ondernemen.

Door op zijn oude dag alsnog voor het avontuur te kiezen, verandert Carl op slag in een sympathieke held. De luchtballonnen zijn een prachtige metafoor voor jeugddromen, waarin de toeschouwer zijn eigen jeugdige sturm und drang herkent. En wat is er van je eigen dromen eigenlijk terechtgekomen?

Een groot deel van de reis zeult Carl zijn huis vol dierbare inboedel aan een touw met zich mee, wat een ontroerend beeld oplevert. Na de nodige moeilijkheden bereikt hij eindelijk zijn droomplek: de rand van de Paradijswaterval.

Dat zou een happy end kunnen zijn voor een man die ongelooflijke fysieke inspanningen uit zijn versleten lijf heeft weten te persen. Maar zo gaat het niet in deze film, wat het verhaal meteen een nieuwe impuls geeft. De oude man wordt namelijk gedwongen niet alleen zijn eigen geluk na te jagen, maar zich ook om het lot van anderen te bekommeren. Onderweg wordt hij opgezadeld met padvinder Russell en de exotische vogel Kevin, die zich in de nesten werken. De frictie tussen droom en werkelijkheid levert zo opnieuw een universeel herkenningspunt op.

Door de zorgen om Russell en Kevin moet Carl zijn huisje afstaan aan de vlammen. Het is een van de meest emotionele momenten van de film. Juist nu alles verloren lijkt, slaat Carl het avonturenboek van Ellie weer open, waarin ze haar jeugddromen ooit optekende. Dan blijkt dat Ellie niet alleen haar droomwens gedocumenteerd heeft, maar ook het vervolg. Ze hebben met zijn tweeën weliswaar nooit een verre reis gemaakt, maar samen wel een intens en gelukkig leven geleid.

Zo heeft de film uiteindelijk een tweeledige moraal. Aan de ene kant is het geweldig als je op hoge leeftijd alsnog je jeugddromen najaagt. Aan de andere kant zit het echte geluk niet in de avontuurlijke reis, maar in een knus leven thuis en enkele andere kleine genoegens. Ook padvinder Russell, gefascineerd door spannende jungletochten, komt tot de ontdekking dat avonturen beleven vaak helemaal niet zo leuk is. Die dubbelzinnigheid geeft het verhaal een diepere laag, die de toeschouwer prikkelt om verder te denken.

Het plakboek van Ellie over het ‘grote avontuur’ speelt al met al een sleutelrol. Dat avontuur blijkt niet de reis naar de Paradijseiland te zijn, maar het leven zelf in het 'hier en nu'. Een groots en meeslepend leven legt het uiteindelijk af tegen het intieme geluk van twee geliefden en het genieten van kleine dingen. Als je dat met een animatiefilm vol humor en spanning én zonder vals sentiment kunt overbrengen, ben je een uitstekende verteller.

Verder lezen:

Zet je zintuigen in om herinneringen te bewaren

2009-10-22T23:23:00.007+02:00

Hoe kun je je herinneringen beter onthouden? Door de gebeurtenissen met aandacht te beleven en je zintuigen open te zetten.

Handleiding voor herinneringen (deel 7)

Denk eens terug aan een van de klaslokalen uit je jeugd waar je een goede tijd hebt gehad. Wie was de leraar? Wie zat er naast je en welke personen zaten er voor je? Wat zag je als je naar buiten keek? Of zag je meestal niets door de beslagen ramen?

Bij de meeste mensen komen de beelden bij het ophalen van dit soort herinneringen in het begin wat moeizaam terug, maar naar een paar minuten lukt het ineens beter. Alsof er dan ineens een luikje in je hersenen opengaat dat lang dichtgezeten heeft.

Nog beter gaat het ophalen van herinneringen als je andere zintuigen inschakelt. Piepte het krijtje op het schoolbord als de meester of juf schreef? Hoe voelde het tafeltje waar je aan zat? Welke muziek was in die tijd populair? Hoe rook het in het klaslokaal? En hoe rook ook al weer de geur van natte jassen in de gang?

Beelden, geluiden, geuren en dingen die we met onze handen gevoeld hebben, zijn de sleutels bij het openbreken van herinneringen. Vooral geuren, omdat ons reukorgaan evolutionair gezien een oud zintuig is. Er zijn korte verbindingen in de hersenen tussen het reukzintuig en de hippocompus, een structuur die essentieel is voor de opslag van herinneringen. Beroemd zijn de madeleines van Marcel Proust. Toen deze Franse schrijver deze koekjes at, werd hij ineens heftig met vergeten jeugdherinneringen geconfronteerd.

Wat voor het verleden geldt, helpt ook voor de toekomst bij het bewaren van herinneringen. Als je iets uit het heden wilt onthouden en later direct weer kunnen oproepen in je geheugen, is het slim om dat welbewust te koppelen aan een geur, een geluid of een kleur. Hoe meer zintuigen je tegelijkertijd inschakelt, hoe beter iets in je geheugen gegrift wordt. Ook herhaling is een belangrijke sleutel tot een goed geheugen, omdat je hersenen meer kans krijgen om nieuwe verbindingen aan te leggen. En hoe meer verbindingen, hoe meer kans dat je de informatie terugvindt en dus niet vergeet.

Het is dus slim om bewust waar te nemen als je een gebeurtenis goed wilt onthouden: luister, zie, proef, ruik, voel en herhaal. Dat doe je zo:

Koppel een herinnering welbewust aan een bepaald beeld of stukje muziek. Acteurs maken gebruik van deze techniek om toneelteksten beter te onthouden.
Maak een koppeling met een sterke emotie, zoals twijfel, angst of geluk. Onze primitieve hersenen herinneren bij uitstek emotionele gevoelens.
Gebruik een uitgesproken geur bij iets dat je niet wilt vergeten. Gebruik bijvoorbeeld iedere vakantie een andere shampoo of eau de toilette. Wanneer je deze geur weer ruikt, wordt je vanzelf weer teruggevoerd naar de vakantieplek. Ouders van een overleden baby krijgen als tip om het kindje te wassen met een uitgesproken zeepsoort, zodat deze geur in hun geheugen altijd gekoppeld zal blijven aan dit afscheidsritueel.
Leg zoveel mogelijk associaties, liefst grappige, onverwachte of overdreven associaties. Deze associaties zorgen voor ‘haakjes’ in je hersenen, waar de herinnering aan opgehangen wordt.
Gebruik de kracht van herhaling en maak daar diverse variaties op. De ene keer luister je naar een stuk muziek, de volgende keer zing je mee en de derde keer kijk je naar het notenschrift. Door deze herhalingen in diverse vormen stel je je hersenen in staat telkens nieuwe verbindingen te maken.
Vertel over de gebeurtenis aan anderen. Door de gebeurtenissen de vorm van een verhaal te even, zul je het beter onthouden. Bovendien herhaal je de gebeurtenis en wordt deze opnieuw in je herinnering opgeslagen.

Bij bijzondere gebeurtenissen hoef je overigens meestal weinig moeite te doen om die te onthouden. Bij gebeurtenissen met een emotionele impact – de aanslag op de Twin Towers, maar ook de geboorte van een kind – komen vanzelf stofjes vrij in je hersenen, waardoor je je later precies kunt oproepen wat er met je gebeurde en hoe je je voelde. In het algemeen geldt bovendien dat je dingen gemakkelijk onthoudt als je ze interessant vindt. Dat zal bij bijzondere gebeurtenissen al gauw het geval zijn.

“The true art of memory is the art of attention.”
- Samel Johnson.

Verder lezen:

Het eerste verhaal is het sterkst

2009-10-21T23:45:00.015+02:00

Of een idee of product aanslaat of niet, is voor een groot deel afhankelijk van het verhaal achter het idee. Maak niet de fout van de Magnum-fabrikant en zorg zelf voor het éérste verhaal.

'In een Magnum Classic zitten evenveel calorieën als in een pakje boter', zo heeft vrijwel iedereen wel eens gehoord. Hier klopt niets van. Afgaand op de caloriechecker van het Voedingscentrum moet je 7,4 Magnums eten om de hoeveelheid calorieën in een pakje boter te evenaren. Het is dus een typisch Broodje-Aap-verhaal.

Ondertussen illustreert dit miniverhaaltje wel de enorme plakkracht van een verhaal. Het zinnetje haakt vast in ons geheugen door zijn concrete vergelijking en zijn simpele boodschap. Bovendien is het een klein verhaal, dat gemakkelijk door te vertellen is.

De kracht van het verhaal is één van de zes manieren om ideeën te laten beklijven. Dan en Chip Heath beschreven deze manieren in hun bestseller Made to Stick (2007), in het Nederlands vertaald als De Plakfactor. De boodschap van dit boek geniet nog altijd zeer grote belangstelling. Op 12 november is Dan Heath voor het eerst in Nederland om marketeers en communicatiedeskundigen te vertellen hoe ze een idee in één keer tussen de oren krijgen.

Wat de mythe over de vette Magnums betreft heeft Unilever de tegenaanval ingezet in de vorm van een ander miniverhaaltje. Eén Magnum Classic bevat evenveel calorieën als twee boterhammen met kaas, stelt Unilever op haar website. Het is natuurlijk handiger als je als maker/bedenker het heft zelf in handen houdt en een product of een idee zelf al voorziet van een plakkend verhaal. Want het éérste verhaal beklijft uiteraard het beste.

Verder lezen:

Vind je dit artikel interessant? Meld je aan met een mail aan info@verhaallijnen.nl voor de gratis nieuwsbrief en ontvang voortaan inspiratie en informatie over verhalen in je mailbox.